Shloka 41
वैशमग्पायन उवाच प्रायोपविष्टे नृपती मणिपूरेश्वरे तदा । पितृशोकसमाविष्टे सह मात्रा परंतप,वैशम्पायनजी कहते हैं--शत्रुओंको संताप देनेवाले जनमेजय! पिताके शोकसे संतप्त हुआ मणिपुरनरेश बभ्रुवाहन जब माताके साथ आमरण उपवासका व्रत लेकर बैठ गया, तब उलूपीने संजीवनमणिका स्मरण किया। नागोंके जीवनकी आधारभूत वह मणि उसके स्मरण करते ही वहाँ आ गयी
Vaiśaṃpāyana uvāca: prāyopaviṣṭe nṛpatī Maṇipūreśvare tadā | pitṛśoka-samāviṣṭe saha mātrā parantapa ||
వైశంపాయనుడు పలికెను—శత్రువులను తపింపజేసే జనమేజయా! ఆ సమయంలో మణిపురాధిపతి బభ్రువాహనుడు తండ్రి శోకంలో మునిగి, తల్లితో కలిసి ప్రాయోపవేశ వ్రతం (ఆమరణ ఉపవాసం) స్వీకరించి కూర్చుండెను. అప్పుడు ఉలూపి నాగుల జీవనాధారమైన సంజీవనమణిని స్మరించెను; స్మరణమాత్రాన అది అక్కడికి ప్రత్యక్షమైంది.
वैशमग्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse highlights the moral complexity of responding to grief: a ruler may seek expiation through self-denial (fasting unto death), yet dharma also allows compassionate, rightful means to preserve life—especially when life can be restored without deceit or injustice.
Babhruvāhana, king of Maṇipura, stricken by grief for his father, sits with his mother undertaking a fast unto death. Ulūpī intervenes by recalling the Saṃjīvanamaṇi, the Nāgas’ life-restoring jewel, which immediately arrives.