Shloka 32
Abhimanyu’s Śrāddha; Vyāsa’s Assurance of the Unborn Heir (अभिमन्योः श्राद्धं तथा गर्भरक्षणोपदेशः)
एवमादि तु वार्ष्णेय्यास्तस्यास्तत्परिदेवितम् । श्र॒ुत्वा पृथा सुदुःखार्ता शनैर्वाक्यमथाब्रवीत्,'सुभद्राका इस प्रकार विलाप सुनकर अत्यन्त दुःखसे आतुर हुई बुआ कुन्तीने शनैः- शनैः उसे समझाते हुए कहा--'सुभद्रे! वासुदेव, सात्यकि और पिता अर्जुन--तीनों जिसका बहुत लाड़-प्यार करते थे, वह बालक अभिमन्यु कालधर्मसे मारा गया है (उसकी आयु पूरी हो गयी, इसलिये मृत्युके अधीन हुआ है)
evamādi tu vārṣṇeyyās tasyās tat-paridevitam | śrutvā pṛthā su-duḥkhārtā śanair vākyam athābravīt ||
వైశంపాయనుడు పలికెను—వార్ష్ణేయి సుభద్ర ఈ విధంగా చేసిన కరుణ విలాపాన్ని విని, పృథా (కుంతీ) కూడా తీవ్రమైన దుఃఖంతో కుంగిపోయింది. ఆమె సుభద్రను ఓదార్చాలని మెల్లగా పలికింది—“సుభద్రే! వాసుదేవుడు, సాత్యకి, అలాగే తండ్రి అర్జునుడు ఎంతో లాలించిన ఆ బాలుడు అభిమన్యుడు కాలధర్మానికి లోబడి హతుడయ్యాడు; అతని నియత ఆయుష్షు పూర్తయింది.”
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
Even the most beloved are not exempt from kāla-dharma (the law of time and mortality). The passage frames consolation not by denying grief, but by placing loss within the ethical-spiritual recognition of destiny and the completion of one’s allotted lifespan.
Subhadrā is lamenting Abhimanyu’s death. Vaiśampāyana narrates that Kuntī, overwhelmed with sorrow herself, listens and then speaks softly to console Subhadrā, recalling how dearly Abhimanyu was loved by Kṛṣṇa, Sātyaki, and Arjuna, yet still succumbed to death as ordained by time.