Shloka 30

Kṛṣṇasya Dvārakā-praveśaḥ — Krishna’s Return to Dvārakā and the Raivataka Festival

Devanagari script

ततः खनत एवाथ वित्रर्षरर्धरणीतलम्‌ । नागलोकस्य पन्थानं कर्तुकामस्य निश्चयात्‌

Transliteration

tataḥ khanata evātha vitṛṣarardharaṇītalam | nāgalokasya panthānaṃ kartukāmasya niścayāt |

Translation

నాగలోకమునకు వెళ్లుటకు మార్గము చేయాలని నిశ్చయించుకొని ఉత్తంకుడు భూమిని ఆపకుండా తవ్వుతూనే ఉన్నాడు. అచ్చటనే మహాతేజస్సుగల వజ్రధారి దేవరాజు ఇంద్రుడు, అశ్వయుక్త రథముపై వచ్చి, విప్రవరుడైన ఉత్తంకుని కలిసెను।

Word by Word

• ततः: then, thereafter
• ततः: Adhikarana
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (तद्-प्रातिपदिकात्)
• Form: अव्ययम्

• खनत: he digs
• खनत: Karta
• Type: Verb
• Root: खन् (धातु)
• Form: लट्, परस्मैपदम्, प्रथमा-पुरुषः, एकवचनम् (वेदिक/महाकाव्य-प्रयोगे वर्तमानकाले)

• एव: indeed, just
• Type: Indeclinable
• Root: एव
• Form: अव्ययम्

• अथ: then, now
• Type: Indeclinable
• Root: अथ
• Form: अव्ययम्

• वित्रस्त: frightened, alarmed
• वित्रस्त: Karma
• Type: Adjective
• Root: वि-त्रस् (धातु) → वित्रस्त (कृदन्त/भूतकृदन्त)
• Form: पुंलिङ्गम्, द्वितीया, एकवचनम् (विशेषणम्)

• अर्ध: half
• Type: Noun/Adjective
• Root: अर्ध (प्रातिपदिकम्)
• Form: नपुंसकलिङ्गम्, द्वितीया, एकवचनम् (मात्रा/परिमाणार्थे)

• धरणीतलम्: the surface of the earth/ground
• धरणीतलम्: Karma
• Type: Noun
• Root: धरणी-तल (प्रातिपदिकम्)
• Form: नपुंसकलिङ्गम्, द्वितीया, एकवचनम्

• नागलोकस्य: of the Nāga-world
• Type: Noun
• Root: नाग-लोक (प्रातिपदिकम्)
• Form: पुंलिङ्गम्, षष्ठी, एकवचनम्

• पन्थानम्: path, way
• पन्थानम्: Karma
• Type: Noun
• Root: पथिन्/पन्था (प्रातिपदिकम्)
• Form: पुंलिङ्गम्, द्वितीया, एकवचनम्

• कर्तुकामस्य: of (him) wishing to do/make
• Type: Adjective
• Root: कर्तुकाम (कृदन्त-समासः; कर्तुम् + काम)
• Form: पुंलिङ्गम्, षष्ठी, एकवचनम् (उत्तंकस्य विशेषणम्)

• निश्चयात्: from determination; due to resolve
• निश्चयात्: Apadana
• Type: Noun
• Root: निश्चय (प्रातिपदिकम्)
• Form: पुंलिङ्गम्, पञ्चमी, एकवचनम्

Speaker

वैशम्पायन उवाच

Characters & Entities

• Vaiśampāyana
• Uttanka
• Indra
• Vajra
• Chariot (ratha)
• Horses (aśvāḥ)
• Earth (dharāṇī)
• Nāgaloka

Educational Q&A

What is the core teaching?

The verse highlights steadfast resolve (niścaya) in pursuing a chosen aim, while also showing that human effort in the epic often intersects with divine presence—suggesting that determination and higher-order forces both shape outcomes within dharma.

What is happening in the narrative?

Uttanka, intent on reaching the Nāga realm, keeps digging into the earth to create a passage. At that moment Indra, the thunderbolt-bearing king of the gods, arrives in a horse-drawn chariot and meets Uttanka.