Shloka 10
Uttanka’s Viśvarūpa Request and the ‘Uttanka Clouds’ Boon (उत्तङ्क-विष्वरूप-दर्शनम्)
भुगुश्रेष्ट! >>कारसे आरम्भ होनेवाले चारों वेद मुझे ही समझिये। यज्ञमें यूप, सोम, चरु, देवताओंको तृप्त करनेवाला होम, होता और हवन-सामग्री भी मुझे ही जानिये। भृगुनन्दन! अध्वर्यु, कल्पक और अच्छी प्रकार संस्कार किया हुआ हविष्य--ये सब मेरे ही स्वरूप हैं ।। उदगाता चापि मां स्तौति गीताघोषैर्महा ध्वरे । प्रायक्षित्तेषु मां ब्रह्मन् शान्तिमड्रलवाचका:
bhṛguśreṣṭha! cārase ārambha honevāle cāroṃ veda mujhe hī samajhiye | yajña meṃ yūpa, soma, caru, devatāoṃ ko tṛpta karanevālā homa, hotā aura havana-sāmagrī bhī mujhe hī jānīye | bhṛgunandana! adhvaryu, kalpaka aura acchī prakāra saṃskāra kiyā huā haviṣya—ye saba mere hī svarūpa haiṃ || udgātā cāpi māṃ stauti gītāghoṣair mahādhvare | prāyaścitteṣu māṃ brahman śāntimaṅgalavācakaḥ ||
హే భృగుశ్రేష్ఠా, ఓంకారంతో ప్రారంభమయ్యే నాలుగు వేదాలు నన్నే అని గ్రహించు. యజ్ఞంలో యూపం, సోమం, చరు, దేవతలను తృప్తిపరచే హోమం, హోతృడు, హవన సామగ్రి—ఇవి అన్నీ నా స్వరూపమే. హే భృగునందనా, అధ్వర్యుడు, కల్పకుడు, సక్రమ సంస్కారంతో సిద్ధమైన హవిస్సు కూడా నా రూపమే. మహాధ్వరంలో ఉద్గాత గీతధ్వనులతో నన్ను స్తుతిస్తాడు; ప్రాయశ్చిత్తకర్మల్లో, హే బ్రాహ్మణా, శాంతి-మంగళ వాక్యాలను పలికేవాడూ నేనే.
वायुदेव उवाच
Educational Q&A
The verse teaches a theology of immanence: Vāyu identifies himself with the Vedas, the principal sacrificial implements and offerings, and the specialized priestly roles. The ethical implication is that ritual action and expiation are not merely external procedures; they are meaningful when seen as participation in a living divine presence that sustains order and auspiciousness.
Vāyudeva is speaking to a Bhṛgu-descended sage, explaining his pervasive presence within Vedic sacrifice. He enumerates the Vedas, ritual objects (like the yūpa and Soma), and priests (Hotṛ, Adhvaryu, Udgātṛ), and concludes that even expiatory rites and benedictory utterances are expressions of his own form.