Shloka 9
Kṛṣṇa’s Departure, Auspicious Omens, and the Opening of the Uttaṅka Dialogue (कृष्णप्रयाण-निमित्त-उत्तङ्कसंवाद-प्रारम्भः)
Devanagari script
त्वत्तेज: सम्भवो नित्यं भूतात्मा मधुसूदन । रति: क्रीडामयी तुभ्यं माया ते रोदसी विभो,“मधुसूदन! आपके ही तेजसे सदा सम्पूर्ण भूतोंकी उत्पत्ति होती है। आप ही सब प्राणियोंके आत्मा हैं। प्रभो! नाना प्रकारकी लीलाएँ आपकी रति (मनोरंजन) हैं। आकाश और पृथिवी आपकी माया है
Translation
వైశంపాయనుడు పలికెను— మధుసూదనా! నీ తేజస్సు నుండే నిత్యం సమస్త భూతముల ఉద్భవము; నీవే సమస్త ప్రాణుల ఆత్మవు. విభో! నానావిధ లీలలే నీ రతి; ఆకాశమూ భూమీ నీ మాయ.
Word by Word
त्वत्of you/your
त्वत्:
Sampradana
TypePronoun
Rootत्वद्
Form—, Genitive, Singular
तेजःsplendor, energy
तेजः:
Karta
TypeNoun
Rootतेजस्
FormNeuter, Nominative, Singular
सम्भवःorigin, arising
सम्भवः:
Karta
TypeNoun
Rootसम्भव
FormMasculine, Nominative, Singular
नित्यम्always, constantly
नित्यम्:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootनित्य
Formtrue
भूतात्माthe Self of beings
भूतात्मा:
Karta
TypeNoun
Rootभूत-आत्मन्
FormMasculine, Nominative, Singular
मधुसूदनO slayer of Madhu (Krishna)
मधुसूदन:
Adhikarana
TypeNoun
Rootमधुसूदन
FormMasculine, Vocative, Singular
रतिःdelight, enjoyment
रतिः:
Karta
TypeNoun
Rootरति
FormFeminine, Nominative, Singular
क्रीडामयीconsisting of play/sportive
क्रीडामयी:
Karta
TypeAdjective
Rootक्रीडामय
FormFeminine, Nominative, Singular
तुभ्यम्for you/to you
तुभ्यम्:
Sampradana
TypePronoun
Rootयुष्मद्
Form—, Dative, Singular
मायाillusion, divine power
माया:
Karta
TypeNoun
Rootमाया
FormFeminine, Nominative, Singular
तेyour/of you
ते:
Sampradana
TypePronoun
Rootत्वद्
Form—, Genitive, Singular
रोदसीthe two worlds: heaven and earth
रोदसी:
Karta
TypeNoun
Rootरोदसी
FormFeminine, Nominative, Dual
विभोO all-pervading Lord
विभो:
Adhikarana
TypeNoun
Rootविभु
FormMasculine, Vocative, Singular
Speaker
वैशम्पायन उवाच
Character Dynamics
Dharma Sankata (Moral Dilemma)
Verse Rasa (Emotional Essence)
Philosophical Teaching
Political Layer
Meter (Chandas)
Sandhi Notes