Shloka 49
Mind as Charioteer; Kṣetrajña, Tapas, and Dhyāna-Yoga
Adhyātma-Upadeśa
रूक्ष: शीतस्तथैवोष्ण: स्निग्धो विशद एव च
rūkṣaḥ śītastathaivoṣṇaḥ snigdho viśada eva ca
వాయుదేవుడు పలికెను— స్పర్శ ద్వారా గ్రహించబడే గుణములు రూక్షము, శీతము, ఉష్ణము, స్నిగ్ధము, విశదము అని చెప్పబడినవి. ఈ విధంగా తత్త్వదర్శులు, ధర్మజ్ఞులు, సిద్ధ బ్రాహ్మణులు నియమపూర్వకంగా వాయువు యొక్క స్పర్శగుణాల విస్తారాన్ని వివరించారు.
वायुदेव उवाच
Educational Q&A
The verse frames sensory experience (especially touch) as analyzable into distinct qualities and presents this analysis as a disciplined, authoritative teaching transmitted by realized and dharma-knowing sages—linking correct knowledge of nature with ethical and scriptural order.
Vāyu-deva is speaking in a didactic context, enumerating and characterizing the tactile qualities associated with the wind principle, while affirming that such classification has been properly taught by accomplished Brahmin sages.