Shloka 133
Mind as Charioteer; Kṣetrajña, Tapas, and Dhyāna-Yoga
Adhyātma-Upadeśa
यथा द्रव्यं च कर्ता च संयोगो5प्यनयोस्तथा । यह निश्चित बात है कि पुरुषके भोगनेयोग्य द्रव्यमात्रकी संज्ञा सत्त्व है तथा जैसे द्रव्य और कर्ताका सम्बन्ध है, वैसे ही इन दोनोंका सम्बन्ध है
yathā dravyaṃ ca kartā ca saṃyogo ’py anayostathā |
వాయువు పలికెను—ద్రవ్యం మరియు కర్త మధ్య ఎలా సంయోగమో, అలాగే ఈ రెండింటికీ సంయోగం ఉంది. భోగ్యం (అనుభవవిషయం) మరియు భోక్త/కర్త తత్త్వతః వేరు; కానీ సంగతివల్ల బద్ధమైనట్లుగా కనిపిస్తాయి. ఈ వివేకజ్ఞానమే ఆసక్తిని సడలిస్తుంది.
वायुदेव उवाच
Educational Q&A
The verse teaches discernment between the objective ‘substance’ (what is experienced/used) and the ‘agent’ (the doer/enjoyer). Their bond is not identity but saṃyoga—an association—so one should not confuse the self with the field of objects or with mere material qualities.
Vāyudeva is instructing the listener in a philosophical explanation, using an analogy: as an agent relates to a material object through contact/association, so two principles under discussion are connected. The point is to clarify how apparent bondage arises and how right understanding supports ethical restraint and liberation-oriented conduct.