Shloka 17
कālacakra-वर्णनम् तथा āśrama-धarma-निरूपणम्
The Wheel of Time and the Norms of the Āśramas
Devanagari script
देवतातिथिशिष्टाशी निरतो वेदकर्मसु । इज्याप्रदानयुक्तश्चन यथाशक्ति यथासुखम्,गृहस्थको उचित है कि वह देवता और अतिथियोंको भोजन करानेके बाद बचे हुए अन्नका स्वयं आहार करे। वेदोक्त कर्मोंके अनुष्ठानमें संलग्न रहे। अपनी शक्तिके अनुसार प्रसन्नतापूर्वक यज्ञ करे और दान दे
Transliteration
devatātithiśiṣṭāśī nirato vedakarmasu | ijyāpradānayuktaś ca yathāśakti yathāsukham ||
Translation
వాయుదేవుడు పలికెను—గృహస్థుడు దేవతలకు ఆహుతులు సమర్పించి, అతిథికి భోజనం పెట్టిన తరువాత మిగిలిన అన్నమునే తాను భుజించవలెను. వేదోక్త కర్మలలో నిమగ్నుడై, తన శక్తి మేరకు సంతోషచిత్తంతో యజ్ఞమును నిర్వహించి దానమును చేయవలెను.
Word by Word
देवतthe deities (as recipients)
देवत:
Karma
TypeNoun
Rootदेवत् (देवता-शब्दस्य प्रातिपदिकम्)
FormFeminine, Accusative, Plural
अतिथिguests
अतिथि:
Karma
TypeNoun
Rootअतिथि (प्रातिपदिकम्)
FormMasculine, Accusative, Plural
शिष्टleft over, remaining
शिष्ट:
Karma
TypeAdjective
Rootशिष्ट (√शास् → शिष्ट, क्त-प्रत्ययान्त)
FormNeuter, Accusative, Singular
आशीone who eats (i.e., he should eat)
आशी:
Karta
TypeNoun
Rootआशिन् (√अश् + इन्; ‘eater’)
FormMasculine, Nominative, Singular
निरतःengaged, devoted
निरतः:
Karta
TypeAdjective
Rootनिरत (√रम् + क्त; ‘engaged’)
FormMasculine, Nominative, Singular
वेदकर्मसुin Vedic rites/acts
वेदकर्मसु:
Adhikarana
TypeNoun
Rootवेदकर्मन् (वेद + कर्मन्)
FormNeuter, Locative, Plural
इज्याwith sacrifice/worship
इज्या:
Karana
TypeNoun
Rootइज्या (√यज्; ‘worship/sacrifice’)
FormFeminine, Instrumental, Singular
प्रदानwith giving (donation)
प्रदान:
Karana
TypeNoun
Rootप्रदान (√दा + ल्युट्; ‘giving’)
FormNeuter, Instrumental, Singular
युक्तःendowed/engaged (with)
युक्तः:
Karta
TypeAdjective
Rootयुक्त (√युज् + क्त; ‘endowed/engaged’)
FormMasculine, Nominative, Singular
चand
च:
TypeIndeclinable
Rootच
यथाaccording as
यथा:
TypeIndeclinable
Rootयथा
शक्तिability, capacity
शक्ति:
Karma
TypeNoun
Rootशक्ति (प्रातिपदिकम्)
FormFeminine, Accusative, Singular
यथाas, in the manner that
यथा:
TypeIndeclinable
Rootयथा
सुखम्comfort, ease (happily)
सुखम्:
Karma
TypeNoun
Rootसुख (प्रातिपदिकम्)
FormNeuter, Accusative, Singular
Speaker
वायुदेव उवाच
Characters & Entities
V
Vāyu (Vāyudeva)D
devatā (gods)A
atithi (guest)G
gṛhastha (householder, implied)Verse Rasa (Emotional Essence)
Geographic Context
Sandhi Notes