Shloka 6
शब्द: स्पर्शस्तथा रूप॑ रसो गन्धक्षु पञजचम: । क्रिया: करणनित्या: स्युरनित्या मोहसंज्ञिता:,शब्द, स्पर्श, रूप, रस और पाँचवाँ गन्ध तथा इनको ग्रहण करनेकी क्रियाएँ--ये कारणरूपसे (अर्थात् सूक्ष्म मनःस्वरूप होनेके कारण) नित्य हैं; अतः इनका भी प्रलयकालमें लय नहीं होता। जो (स्थूल पदार्थ) अनित्य हैं उनको मोहके नामसे पुकारा जाता है
śabdaḥ sparśas tathā rūpaṃ raso gandhaś ca pañcamaḥ | kriyāḥ karaṇa-nityāḥ syur anityā moha-saṃjñitāḥ ||
శబ్దం, స్పర్శ, రూపం, రసం, ఐదవది గంధం—మరియు వీటిని గ్రహించే ఇంద్రియక్రియలు—కారణస్థాయిలో (సూక్ష్మంగా) నిత్యమని చెప్పబడతాయి; అందువల్ల ప్రళయకాలంలో కూడా స్థూల పదార్థాలవలె వీటి లయం జరగదు. అనిత్యమైన స్థూలవస్తువులు ‘మోహం’ అనే పేరుతో పేర్కొనబడతాయి.
वायुदेव उवाच
Educational Q&A
The verse distinguishes the subtle, causal-level constituents (sense-objects and the sensory functions as rooted in subtle mind/causes) from gross, perishable manifestations. What is transient is labeled “moha” because attachment to it produces delusion; discernment of nitya vs. anitya supports detachment and clarity.
Vāyu-deva is instructing the listener in a philosophical register, explaining how perception works through the five sense-objects and their operations, and why gross impermanent things dissolve while subtler causal principles are treated as enduring in the context of pralaya.