Shloka 48
इन्द्रियाणां निरोधेन सर्वेषां विषयैषिणाम् । मुनेर्जनपदत्यागादध्यात्माग्नि: समिध्यते,विषयोंकी अभिलाषा रखनेवाली समस्त इन्द्रियोंको रोककर जनसमुदायके स्थानका परित्याग करनेसे मुनिका अध्यात्मज्ञानरूपी तेज अधिक प्रकाशित होता है
indriyāṇāṃ nirodhena sarveṣāṃ viṣayaiṣiṇām | muner janapada-tyāgād adhyātmāgniḥ samidhyate ||
వాయువు అన్నాడు—విషయాల వెంబడి పరుగెత్తే సమస్త ఇంద్రియాలను నియంత్రించి, జనపదాల కోలాహలాన్ని విడిచి, మునిలో అధ్యాత్మజ్ఞానరూప అగ్ని ప్రజ్వలించి మరింత ప్రకాశిస్తుంది।
वायुदेव उवाच
Educational Q&A
The verse teaches that spiritual illumination increases through two linked disciplines: (1) restraining the senses that chase pleasures, and (2) stepping away from social noise and distractions. Together they kindle the ‘inner fire’ of adhyātma—self-knowledge and inward steadiness—supporting ethical living and clarity of judgment.
Vāyu (the Wind-god) is speaking and instructing about ascetic practice. He explains how a muni’s deliberate control of the senses and withdrawal from populated places strengthens inner spiritual power and insight, presenting a model of disciplined renunciation within the broader Mahābhārata discourse on dharma.