Shloka 15
Adhyāya 42 — Mahābhūta–Indriya–Adhyātma-Vyavasthā
Brahmā’s Instruction on Elements and Faculties
बुद्धीन्द्रियाणि पठ्चाहु: पञ्च कर्मेन्द्रियाणि च । श्रोत्रादीन््यपि पज्चाहुर्बुद्धियुक्तानि तत्त्वतः
buddhīndriyāṇi pañcāhuḥ pañca karmendriyāṇi ca | śrotrādīny api pañcāhur buddhiyuktāni tattvataḥ ||
వాయుదేవుడు అన్నాడు— ‘ఐదు జ్ఞానేంద్రియాలు, ఐదు కర్మేంద్రియాలు అని చెబుతారు. తత్త్వంగా శ్రోత్రాది ఐదు, వివేకంతో యుక్తమైనవిగా, జ్ఞానేంద్రియాలు; వాటికి భిన్నమైన మిగిలిన ఐదు కర్మేంద్రియాలు.’
वायुदेव उवाच
Educational Q&A
The verse distinguishes two sets of human faculties: five for knowing (cognitive senses, beginning with hearing) and five for acting (organs of action). Ethical discipline depends on recognizing these instruments and letting buddhi (discernment) guide both perception and action.
Vāyu-deva is instructing the listener in a doctrinal, Sāṅkhya-like classification of the senses, clarifying which faculties are for knowledge and which are for action, as part of a broader teaching on inner governance and right conduct.