←Previous Verse

Shloka 1

Ahaṃkāra as the Second Creation: Brahmā’s Cosmological Instruction (अहंकार-प्राधान्येन सृष्टिवर्णनम्)

Devanagari script

भस्न्ैमा रन () अमसन- एकचत्वारिशो< ध्याय: अहंकारकी उत्पत्ति और उसके स्वरूपका वर्णन ब्रह्मोवाच य उत्पन्नो महान्‌ पूर्वमहंकार: स उच्यते । अहमित्येव सम्भूतो द्वितीय: सर्ग उच्यते,ब्रह्माजीने कहा--महर्षियो! जो पहले महत्तत्त्व उत्पन्न हुआ था, वही अहंकार कहा जाता है। जब वह अहंरूपमें प्रादुर्भूत होता है, तब वह दूसरा सर्ग कहलाता है

Transliteration

brahmovāca—maharṣayaḥ, ya utpanno mahān pūrvam ahaṃkāraḥ sa ucyate | aham ity eva sambhūto dvitīyaḥ sarga ucyate ||

Translation

బ్రహ్ముడు పలికెను—ఓ మహర్షులారా, ఆదిలో ఉద్భవించిన మహత్తత్త్వమే అహంకారమని చెప్పబడుతుంది. అది ప్రత్యేకంగా ‘అహం’—‘నేను’—అనే భావంగా వ్యక్తమయ్యే వేళ, ఆ అవతరణను రెండవ సృష్టి అని వర్ణిస్తారు.

Word by Word

ब्रह्माBrahmā

उवाचsaid

यःwho/which

उत्पन्नःarisen/produced

महान्great

पूर्वम्formerly/first

अहंकारःego-principle (I-maker)

सःthat/he

उच्यतेis called

अहम्I

इतिthus/‘as’

एवindeed/just

सम्भूतःhaving arisen/come into being

द्वितीयःsecond

सर्गःcreation/emanation

उच्यतेis called

Speaker

वायुदेव उवाच

Characters & Entities

Brahmā

Maharṣis

Mahān (Mahattattva)

Ahaṃkāra

Verse Rasa (Emotional Essence)

Geographic Context

Sandhi Notes