Shloka 12
Vāc–Manas Saṃvāda: Prāṇa-Apāna and the Primacy Debate (वाक्–मनस् संवादः)
Devanagari script
ब्राह्मण उवाच तामपान: पतिर्भूत्वा तस्मात् प्रेषत्यपानताम् । तां गतिं मनसः प्राहुर्मनस्तस्मादपेक्षते,ब्राह्मणने कहा--प्रिये! अपान पतिरूप होकर उस मतिको अपानभावकी ओर ले जाता है। वह अपानभावकी प्राप्ति मनकी गति बतायी गयी है, इसलिये मन उसकी अपेक्षा रखता है
Translation
బ్రాహ్మణుడు అన్నాడు—ప్రియే! అపానుడు పతిరూపంగా మారి ఆ మతిని అపానభావం వైపు ప్రేరేపిస్తాడు. అపానభావప్రాప్తినే మనస్సు యొక్క గతి అని అంటారు; అందుకే మనస్సు దానినే ఆశ్రయిస్తుంది.
Word by Word
ब्राह्मणःthe Brahmin
ब्राह्मणः:
Karta
TypeNoun
Rootब्राह्मण
FormMasculine, Nominative, Singular
उवाचsaid
उवाच:
TypeVerb
Rootवच्
FormPerfect, Third, Singular, Parasmaipada
ताम्her/that (f.)
ताम्:
Karma
TypePronoun
Rootतद्
FormFeminine, Accusative, Singular
अपानःApāna (the downward vital breath)
अपानः:
Karta
TypeNoun
Rootअपान
FormMasculine, Nominative, Singular
पतिःlord/master
पतिः:
Karta
TypeNoun
Rootपति
FormMasculine, Nominative, Singular
भूत्वाhaving become
भूत्वा:
TypeVerb
Rootभू
Formक्त्वा (absolutive), Active
तस्मात्therefore/from that
तस्मात्:
Apadana
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine/Neuter, Ablative, Singular
प्रेषतिsends/impels
प्रेषति:
TypeVerb
Rootप्र-इष्
FormPresent, Third, Singular, Parasmaipada
अपानताम्to the state/nature of apāna
अपानताम्:
Karma
TypeNoun
Rootअपानता
FormFeminine, Accusative, Singular
ताम्that (f.)
ताम्:
Karma
TypePronoun
Rootतद्
FormFeminine, Accusative, Singular
गतिम्course/movement/attainment
गतिम्:
Karma
TypeNoun
Rootगति
FormFeminine, Accusative, Singular
मनसःof the mind
मनसः:
TypeNoun
Rootमनस्
FormNeuter, Genitive, Singular
प्राहुःthey say/call
प्राहुः:
TypeVerb
Rootप्र-आह्
FormPerfect, Third, Plural, Parasmaipada
मनःthe mind
मनः:
Karta
TypeNoun
Rootमनस्
FormNeuter, Nominative, Singular
तस्मात्therefore/from that
तस्मात्:
Apadana
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine/Neuter, Ablative, Singular
अपेक्षतेexpects/depends on
अपेक्षते:
TypeVerb
Rootअप-ईक्ष्
FormPresent, Third, Singular, Atmanepada
Speaker
ब्राह्मण उवाच
Character Dynamics
Dharma Sankata (Moral Dilemma)
Verse Rasa (Emotional Essence)
Philosophical Teaching
Political Layer
Meter (Chandas)
Sandhi Notes