Shloka 18
Yudhiṣṭhira’s Grief, Kṛṣṇa’s Consolation, and Vyāsa’s Admonition (युधिष्ठिरशोक-निवारणोपदेशः)
(यथा वै कामजां मायां परित्यक्तुं त्वमहसि । तथा तु कुर्वन् नृपतिननिबन्धेन युज्यते ।।) तुम्हें कामजनित मायाका जिस प्रकार परित्याग करना चाहिये, उस प्रकार उसका त्याग करनेवाला नरेश कभी बन्धनमें नहीं पड़ता ।। असकृच्चापि संदेहाश्छिन्नास्ते कामजा मया । अभश्रद्दधानो दुर्मेधा लुप्तस्मृतिरसि ध्रुवम्,“मैंने अनेक बार तुम्हारे कामजनित संदेहोंका निवारण किया है; परंतु तुम दुर्बद्धि होनेके कारण उसपर श्रद्धा नहीं करते। निश्चय इसीलिये तुम्हारी स्मरणशक्ति लुप्त हो गयी है
yudhiṣṭhira uvāca |
yathā vai kāmajāṃ māyāṃ parityaktuṃ tvam arhasi |
tathā tu kurvan nṛpatir anibandhena yujyate ||
asakṛc cāpi saṃdehāś chinnās te kāmajā mayā |
aśraddadhāno durmedhā luptasmṛtir asi dhruvam ||
యుధిష్ఠిరుడు అన్నాడు— “కామం వల్ల పుట్టే మాయను నీవు ఎలా విడిచిపెట్టాలో, అలా విడిచిపెట్టే రాజు బంధనంలో పడడు. నేను ఎన్నిసార్లు నీ కామజనిత సందేహాలను ఛేదించాను; అయినా నీవు శ్రద్ధలేక, గందరగోళ బుద్ధితో దాన్ని అంగీకరించవు. అందుకే నీ స్మృతి, వివేకం నిశ్చయంగా మసకబారాయి.”
युधिछिर उवाच
Educational Q&A
Desire generates delusion and doubt; a ruler who renounces this desire-born illusion and acts with detachment avoids bondage. Ethical governance depends on inner self-mastery rather than mere external power.
Yudhiṣṭhira admonishes his interlocutor, urging the abandonment of desire-born delusion. He says he has repeatedly resolved the other’s doubts, but the listener’s lack of faith and confused intellect prevents acceptance, leading to impaired remembrance and judgment.