Shloka 22
Mokṣa-dharma Yoga-Upadeśa: Equanimity, Sense-Restraint, and Vision of the Ātman (आत्मदर्शन-योगोपदेशः)
जैसे मनुष्य सपनेमें किसी अपरिचित पुरुषको देखकर जब पुनः उसे जाग्रत् अवस्थामें देखता है, तब तुरंत पहचान लेता है कि “यह वही है।” उसी प्रकार साधन-परायण योगी समाधि-अवस्थामें आत्माको जिस रूपमें देखता है, उसी रूपमें उसके बाद भी देखता रहता है ।। इषीकां च यथा मुञ्जात् वक्षिन्रिष्कृष्य दर्शयेत् | योगी निष्कृष्य चात्मानं तथा पश्यति देहत:,जैसे कोई मनुष्य मूँजसे सींकको अलग करके दिखा दे, वैसे ही योगी पुरुष आत्माको इस देहसे पृथक् करके देखता है
yathā manuṣyaḥ svapne kasmiṃścid aparicite puruṣe dṛṣṭe punaḥ prabuddhāvasthāyāṃ tam eva paśyati, tadā sahasā pratyabhijānāti—“eṣa sa eva” iti; tathā sādhanaparāyaṇo yogī samādhyavasthāyām ātmānaṃ yena rūpeṇa paśyati, tenaiva rūpeṇa tataḥ param api paśyaty eva. iṣīkāṃ ca yathā muñjād vakṣyan niṣkṛṣya darśayet | yogī niṣkṛṣya cātmānaṃ tathā paśyati dehataḥ ||
బ్రాహ్మణుడు పలికెను—మనిషి స్వప్నంలో ఒక అపరిచితుణ్ణి చూసి, తరువాత జాగ్రతావస్థలో అతడిని చూసిన వెంటనే ‘ఇతడే వాడు’ అని గుర్తుపట్టినట్లే, సాధనాపరాయణుడైన యోగి సమాధిలో ఆత్మను ఏ రూపంలో దర్శిస్తాడో, తరువాత కూడా అదే విధంగా దర్శిస్తూ ఉంటాడు. అలాగే, ముంజ గడ్డిలోనుండి ఈసికను లాగి వేరుచేసి చూపినట్లుగా, యోగి ఆత్మను (అలా లాగి తీసినట్లుగా) ఈ దేహం నుండి భిన్నంగా చూస్తాడు.
ब्राह्मण उवाच
Educational Q&A
Through the analogies of dream-recognition and extracting a fiber from muñja grass, the verse teaches viveka: the yogin realizes the Self as distinct from the body, and the clarity gained in samādhi becomes a stable, recognizable insight even afterward.
A brāhmaṇa instructs by using everyday comparisons to explain how a disciplined yogin perceives the ātman in samādhi and then continues to see that same truth—namely, the Self’s separateness from the physical body.