Previous Verse
Next Verse

Shloka 2

Kṛṣṇa–Arjuna Saṃvāda in Indraprastha: Consolation, Legitimation, and Leave for Dvārakā (आश्वमेधिकपर्व, अध्याय १५)

वैशम्पायन उवाच विजिते पाण्डवै राजन्‌ प्रशान्ते च विशाम्पते । राष्ट्र बभूवतुर्हष्टो वासुदेवधनंजयौ,वैशम्पायनजीने कहा--प्रजानाथ! नरेश्वर! जब पाण्डवोंने राष्ट्रपर विजय पा ली और सर्वत्र शान्ति स्थापित हो गयी, तब भगवान्‌ श्रीकृष्ण और अर्जुनको बड़ी प्रसन्नता हुई

vaiśampāyana uvāca

vijite pāṇḍavai rājan praśānte ca viśāmpate |

rāṣṭraṃ babhūvatur hṛṣṭau vāsudeva-dhanañjayau ||

వైశంపాయనుడు పలికెను—రాజా, ప్రజానాథా! పాండవులు రాజ్యాన్ని జయించి, సర్వత్ర శాంతి స్థాపించినప్పుడు, వాసుదేవుడు (శ్రీకృష్ణుడు) మరియు ధనంజయుడు (అర్జునుడు) ఇద్దరూ మహా హర్షంతో నిండిపోయిరి.

वैशम्पायनःVaishampayana
वैशम्पायनः:
Karta
TypeNoun
Rootवैशम्पायन
FormMasculine, Nominative, Singular
उवाचsaid
उवाच:
Karma
TypeVerb
Rootवच्
FormPerfect, 3rd, Singular
विजितेwhen (it was) conquered
विजिते:
Adhikarana
TypeAdjective
Rootविजित
FormNeuter, Locative, Singular
पाण्डवैःby the Pandavas
पाण्डवैः:
Karana
TypeNoun
Rootपाण्डव
FormMasculine, Instrumental, Plural
राजन्O king
राजन्:
Adhikarana
TypeNoun
Rootराजन्
FormMasculine, Vocative, Singular
प्रशान्तेwhen (it was) pacified/at peace
प्रशान्ते:
Adhikarana
TypeAdjective
Rootप्रशान्त
FormNeuter, Locative, Singular
and
:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Root
विशाम्पतेO lord of the people
विशाम्पते:
Adhikarana
TypeNoun
Rootविशाम्पति
FormMasculine, Vocative, Singular
राष्ट्रेin the kingdom
राष्ट्रे:
Adhikarana
TypeNoun
Rootराष्ट्र
FormNeuter, Locative, Singular
बभूवतुःbecame / were
बभूवतुः:
Karma
TypeVerb
Rootभू
FormPerfect, 3rd, Dual
हृष्टौdelighted
हृष्टौ:
Karta
TypeAdjective
Rootहृष्ट
FormMasculine, Nominative, Dual
वासुदेवVasudeva (Krishna)
वासुदेव:
Karta
TypeNoun
Rootवासुदेव
FormMasculine, Nominative, Singular
धनंजयौand Dhananjaya (Arjuna) (dual)
धनंजयौ:
Karta
TypeNoun
Rootधनंजय
FormMasculine, Nominative, Dual

वैशम्पायन उवाच

V
Vaiśampāyana
P
Pāṇḍavas
V
Vāsudeva (Kṛṣṇa)
D
Dhanañjaya (Arjuna)
R
rāṣṭra (the kingdom/realm)

Educational Q&A

The verse highlights the ethical ideal that victory is meaningful only when it culminates in the pacification of the realm—restoring social order and peace (praśānti) as a kingly duty aligned with dharma.

After the Pāṇḍavas have secured control of the kingdom and tranquility has returned, Kṛṣṇa and Arjuna are pleased, marking a transition from warfare to governance and consolidation.