Shloka 2

धृतराष्ट्रस्य स्पर्शाभिलाषः — Dhṛtarāṣṭra’s Request for Touch and Permission for Tapas

Devanagari script

कौरव्य पर्युपासीथा: स्थित्वा द्वैविध्यमात्मन: । तुष्टपुष्टबल: शत्रुरात्मवानिति च स्मरेत्‌,कुरुनन्दन! अपनी द्विविध अवस्था--बलाबलका अच्छी तरह विचार करके शत्रुसे युद्ध या मेल करना उचित है। यदि शत्रु मनस्वी है और उसके सैनिक हृष्ट-पुष्ट एवं संतुष्ट हैं तो उसपर सहसा धावा न करके उसे परास्त करनेका कोई दूसरा उपाय सोचे

Transliteration

dhṛtarāṣṭra uvāca | kauravya paryupāsīthāḥ sthitvā dvaividhyam ātmanaḥ | tuṣṭa-puṣṭa-balaḥ śatrur ātmavān iti ca smaret kurunandana ||

Translation

ధృతరాష్ట్రుడు అన్నాడు—కౌరవా, కురునందనా! నీ బలాబలాల అనే ద్వివిధ స్థితిని బాగా ఆలోచించి, శత్రువుతో యుద్ధమా సంధానమా అనేది తగినట్లు నిర్ణయించాలి. గుర్తుంచుకో—శత్రువు దృఢసంకల్పుడై, అతని సైన్యం తృప్తిగా, పుష్టిగా, బలంగా ఉంటే, అకస్మాత్తుగా దాడి చేయక, అతన్ని ఓడించడానికి మరో మార్గాన్ని ఆలోచించాలి.

Word by Word

• [{'term': 'kauravya', 'definition': 'O descendant of Kuru

• a form of address to a Kuru prince'}, {'term': 'paryupāsīthāḥ', 'definition': 'you should attend upon/consider carefully

• you should deliberate'}, {'term': 'sthitvā', 'definition': 'having stood

• having taken a firm position'}, {'term': 'dvaividhyam', 'definition': 'twofold state

• dual condition'}, {'term': 'ātmanaḥ', 'definition': 'of oneself

• of one’s own side (one’s own condition/resources)'}, {'term': 'tuṣṭa', 'definition': 'content, satisfied'}, {'term': 'puṣṭa', 'definition': 'well-nourished, thriving'}, {'term': 'bala', 'definition': 'strength

• also ‘troops/forces’ in context'}, {'term': 'śatruḥ', 'definition': 'enemy'}, {'term': 'ātmavān', 'definition': 'self-possessed, resolute, spirited'}, {'term': 'smaret', 'definition': 'one should remember/keep in mind'}, {'term': 'kurunandana', 'definition': 'O delight of the Kurus

Speaker

धृतराष्ट उवाच

Characters & Entities

• Dhṛtarāṣṭra
• Kuru lineage (Kauravya/Kurunandana)
• Enemy (śatru)
• Troops/forces (bala)

Educational Q&A

What is the core teaching?

Before choosing war or reconciliation, a ruler should assess his own strengths and weaknesses and realistically evaluate the enemy’s morale and preparedness; if the opponent is resolute and well-supported, avoid impulsive attack and seek a more effective strategy.

What is happening in the narrative?

Dhṛtarāṣṭra addresses a Kuru prince, offering counsel on statecraft: deliberate carefully, weigh one’s own condition, and do not launch a rash assault against an enemy whose forces are strong, well-fed, and satisfied.