Shloka 31
धृतराष्ट्रस्य पश्चात्तापः तथा वनप्रस्थानानुज्ञा | Dhṛtarāṣṭra’s Remorse and Request for Forest-Retirement
“जो दूसरोंसे घूस लेनेकी रुचि रखते हों, परायी स्त्रियोंसे जिनका सम्पर्क हो, जो विशेषत: कठोर दण्ड देनेके पक्षपाती हों, झूठा फैसला देते हों, जो कटुवादी, लोभी, दूसरोंका धन हड़पनेवाले, दुस्साहसी, सभाभवन और उद्यान आदिको नष्ट करनेवाले तथा सभी वर्णके लोगोंको कलंकित करनेवाले हों, उन न्यायाधिकारियोंको देश-कालका ध्यान रखते हुए सुवर्णदण्ड अथवा प्राणदण्डके द्वारा दण्डित करना चाहिये
vaiśampāyana uvāca—ye parebhyo gṛhṇanti ghūṣam (lāñcham) iti rucim āśritāḥ, ye parastrīsaṃsargāḥ, ye viśeṣataḥ kaṭhoradaṇḍapravṛttāḥ, ye mṛṣā nirṇayaṃ kurvanti, ye kaṭuvādinaḥ, lobhinaḥ, paradhanāpahāriṇaḥ, dussāhasinaḥ, sabhābhavana-udyānādīnāṃ nāśakāḥ, sarvavarṇānāṃ ca lokānāṃ kalaṅkakārakāḥ—tān nyāyādhikāriṇaḥ deśa-kālaṃ vicārya suvarṇadaṇḍena vā prāṇadaṇḍena vā daṇḍayet.
వైశంపాయనుడు పలికెను—లంచాలు తీసుకోవడంలో ఆనందించే, పరస్త్రీలతో సంగమించే, అతికఠిన దండనలకే మొగ్గు చూపే, అబద్ధ తీర్పులు చెప్పే—కఠోర వాక్యులు, లోభులు, ఇతరుల ధనాన్ని హరించేవారు, దుస్సాహసులు, సభామండపాలు-భవనాలు-ఉద్యానాలు ధ్వంసం చేసేవారు, అన్ని వర్ణాల ప్రజలను అపకీర్తికి గురిచేసేవారు—అటువంటి న్యాయాధికారులను దేశకాలాలను గమనించి స్వర్ణదండంతో గానీ ప్రాణదండంతో గానీ శిక్షించాలి। ఈ వాక్యభాగం న్యాయాన్ని నైతిక విశ్వాసంగా చూపుతుంది; న్యాయాధికారులే అవినీతి, సామాజిక వినాశానికి కారకులైతే, నేర పరిమాణానికి తగినట్లుగా, సందర్భానుసారంగా శిక్ష విధించి ధర్మాన్ని పునఃస్థాపించడం రాజధర్మం।
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
Justice is a sacred public trust: when judges become corrupt—taking bribes, issuing false verdicts, abusing power, and harming society—the ruler must punish them firmly, yet with contextual discernment (deśa-kāla), using fines or even capital punishment when warranted.
Vaiśampāyana enumerates the traits of unrighteous judicial officers and states the appropriate royal response. The verse functions as a rājadharma instruction: it warns that corrupt adjudication destabilizes society and therefore demands decisive corrective punishment.