Shloka 22
धृतराष्ट्रस्य पश्चात्तापः तथा वनप्रस्थानानुज्ञा | Dhṛtarāṣṭra’s Remorse and Request for Forest-Retirement
“राजन! तुम उन्हीं ब्राह्मणोंको अपने मन्त्री बनाओ, जो विद्यामें प्रवीण, विनयशील, कुलीन, धर्म और अर्थमें कुशल तथा सरल स्वभाववाले हों। उन्हींके साथ तुम गूढ़ विषयपर विचार करो; किंतु अधिक लोगोंको साथ लेकर देरतक मन्त्रणा नहीं करनी चाहिये ।। समस्तैरपि च व्यस्तैर्व्यपदेशेन केनचित् । सुसंवृतं मन्त्रगृहं स्थलं चारुह्ु मन्त्रये:,“सम्पूर्ण मन्त्रियोंको अथवा उनमेंसे दो-एकको किसी कामके बहाने चारों ओरसे घिरे हुए बंद कमरेमें या खुले मैदानमें ले जाकर उनके साथ किसी गूढ़ विषयपर विचार करना
rājan! tvaṃ tān eva brāhmaṇān svamantriṇaḥ kuru ye vidyāyāṃ pravīṇā vinayaśīlāḥ kulīnā dharmārthakuśalāḥ saralāḥ svabhāvena ca syuḥ | taiḥ saha gūḍhaviṣaye mantraṇāṃ kuryāḥ; bahubhiḥ saha tu dīrghakālaṃ mantraṇā na kartavyā || samastair api ca vyastair vyapadeśena kenacit | susaṃvṛtaṃ mantragṛhaṃ sthalaṃ cāruhya mantrayeḥ ||
వైశంపాయనుడు పలికెను—ఓ రాజా, విద్యలో ప్రావీణ్యమున్న, వినయశీలులైన, కులీనులైన, ధర్మమూ అర్థనీతియందు నిపుణులైన, స్వభావమున సూటితనమున్న బ్రాహ్మణులనే మంత్రులుగా నియమించుము. గూఢ విషయములపై వారితోనే సంప్రదించుము; కాని అనేక మందిని వెంటబెట్టుకొని దీర్ఘకాలం మంత్రణ చేయరాదు. సమస్త మంత్రులతో గానీ, వారిలో ఒకరిద్దరితో గానీ, ఏదో పనియొక్క నెపముతో వారిని బాగా రక్షితమైన మంత్రగృహమునకు—లేదా ఏకాంతమైన బహిరంగ స్థలమునకు—తీసికొని వెళ్లి, అక్కడ రహస్య కార్యమును గురించి ఆలోచించుము।
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
A king should choose ministers of learning, humility, good reputation, and competence in both dharma (ethical duty) and artha (practical governance), and should conduct confidential deliberations discreetly—avoiding long, crowded consultations that risk leakage and confusion.
Vaiśampāyana narrates a set of royal instructions: the king is advised on how to appoint suitable Brahmin ministers and how to manage secret policy discussions—either with the full council or a small subset—by meeting in a secured chamber or secluded place under a harmless pretext.