Shloka 25
राजन! तदनन्तर देवर्षि नारदजी धर्मात्मा राजा युधिष्ठिरको आश्वासन देकर अभीष्ट स्थानको चले गये ।। एवं वर्षाण्यतीतानि धृतराष्ट्रस्य धीमत: । वनवासे तथा त्रीणि नगरे दश पठच च,इस प्रकार जिनके पुत्र रणभूमिमें मारे गये थे, उन राजा धृतराष्ट्रने अपने जाति-भाई, सम्बन्धी, मित्र, बन्धु और स्वजनोंके निमित्त सदा दान देते हुए (युद्ध समाप्त होनेके बाद) पंद्रह वर्ष हस्तिनापुर नगरमें व्यतीत किये थे और तीन वर्ष वनमें तपस्या करते हुए बिताये थे
vaiśampāyana uvāca |
rājan! tadanantaraṃ devarṣi-nāradaḥ dharmātmā rājā yudhiṣṭhiram āśvāsya abhīṣṭa-sthānaṃ jagāma ||
evaṃ varṣāṇy atītāni dhṛtarāṣṭrasya dhīmataḥ |
vanavāse tathā trīṇi nagare daśa pañca ca ||
వైశంపాయనుడు పలికెను—ఓ రాజా! ఆ తరువాత ధర్మాత్ముడైన దేవర్షి నారదుడు రాజు యుధిష్ఠిరుని సాంత్వనపరచి తనకు ఇష్టమైన స్థానమునకు వెళ్లిపోయెను. ఈ విధంగా బుద్ధిమంతుడైన ధృతరాష్ట్రునకు కాలము గడిచెను—అరణ్యవాసములో మూడు సంవత్సరములు, నగరములో పదిహేను సంవత్సరములు. యుద్ధభూమిలో పుత్రులను కోల్పోయినవాడై, తన జాతిభ్రాతలు, బంధువులు, మిత్రులు, సహచరులు, స్వజనుల నిమిత్తము నిత్యము దానములు చేసెను—శోకమును ధర్మముతోను దానముతోను ఎదుర్కొనదలచి।
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse frames post-war life as a moral response to loss: grief is met through dharma—consolation, disciplined passage of time, and sustained charity (dāna). It also highlights the transition from royal life to forest-retirement as a recognized ethical stage.
Nārada reassures Yudhiṣṭhira and then departs. The narration then summarizes Dhṛtarāṣṭra’s post-war years: fifteen years spent in the city and three years in forest-dwelling, during which he regularly gave gifts on behalf of his bereaved family and dependents.