Shloka 16
धृतराष्ट्राश्रमगमनम् — The Pandavas’ Procession to Dhritarashtra’s Hermitage
द्रोणं बृहस्पतेर्भागं विद्धि द्रौणिं च रुद्रजम् । भीष्मं च विद्धि गाज़ेयं वसुं मानुषतां गतम्,द्रोणाचार्यको बृहस्पतिका और अअश्वत्थामाको रुद्रका अंश जानो। गंगापुत्र भीष्मको मनुष्ययोनिमें अवतीर्ण हुआ एक वसु समझो
droṇaṁ bṛhaspater bhāgaṁ viddhi drauṇiṁ ca rudrajam | bhīṣmaṁ ca viddhi gāṅgeyaṁ vasuṁ mānuṣatāṁ gatam ||
వ్యాసుడు పలికెను—ద్రోణుడిని బృహస్పతి యొక్క అంసముగా తెలుసుకొనుడి; ద్రౌణి (అశ్వత్థామ)ను రుద్రతేజసు నుండి జన్మించినవాడిగా తెలుసుకొనుడి. అలాగే గంగాపుత్రుడైన భీష్ముని మానవజీవితంలో అవతరించిన ఒక వసువుగా తెలుసుకొనుడి.
व्यास उवाच
Educational Q&A
The verse teaches that extraordinary human capacities in the epic are understood as partial manifestations of divine powers: Droṇa reflects Bṛhaspati’s priestly-intellectual force, Aśvatthāmā is linked to Rudra’s fierce energy, and Bhīṣma is a Vasu in human form. This frames the war’s actors within a cosmic-moral order, cautioning that greatness and destructiveness alike carry responsibility under dharma.
Vyāsa identifies the divine origins of key Kuru-war figures. He explains to the listener that Droṇa, Aśvatthāmā, and Bhīṣma are not merely historical persons but are connected to specific deities (Bṛhaspati, Rudra, and the Vasus), clarifying their exceptional nature and the larger metaphysical background of the events.