Shloka 76
धृतराष्ट्रस्य पाण्डवेषु प्रीति-वृत्तान्तः | Dhṛtarāṣṭra’s Affectionate Disposition toward the Pāṇḍavas
नीता लोकममुं सर्वे नानाशस्त्रास्त्रयोधिन: । “मित्रो! मेरी भुजाएँ परिघके समान सुदृढ़ हैं। मैंने ही उस अंधे राजाके समस्त पुत्रोंको, जो नाना प्रकारके अस्त्र-शस्त्रोंद्वारा युद्ध करते थे, यमलोकका अतिथि बनाया है,विदुरादयश्च ते सर्वे रुरुदुर्द:खिता भूशम् । अतिदुः:खात् तु राजानं नोचु: किंचन पाण्डवम् यह करुण दृश्य देखकर विदुर आदि सब लोग अत्यन्त दुःखी हो रोने लगे। अधिक दुःखके कारण वे लोग पाण्डुपुत्र राजा युधिष्ठिससे कुछ न बोले
vaiśampāyana uvāca |
nītā lokam amuṁ sarve nānāśastrāstrayodhinaḥ |
vidurādayaś ca te sarve rurudur duḥkhitā bhūśam |
atiduḥkhāt tu rājānaṁ nocuḥ kiṁcana pāṇḍavam ||
వైశంపాయనుడు పలికెను— నానావిధ శస్త్రాస్త్రాలతో యుద్ధం చేసిన ఆ యోధులందరూ పరలోకానికి పంపబడ్డారు. ఈ కరుణ దృశ్యాన్ని చూసి విదురుడు మొదలైనవారందరూ తీవ్ర దుఃఖంతో విలపిస్తూ కన్నీరు పెట్టారు; అపార శోకంతో పాండవ రాజుతో వారు ఏ మాటా పలకలేకపోయారు।
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse underscores the ethical weight of mass death after war: even when events follow the course of fate and prior actions, the righteous are not hardened by victory. Grief, compassion, and restrained speech in the face of overwhelming sorrow are presented as human and dharmic responses.
The narrator states that the many weapon-skilled warriors have been sent to the other world (i.e., have died). Witnessing the tragic outcome, Vidura and others break down in intense lamentation and, due to extreme grief, are unable to speak to the Pāṇḍava king (contextually, Yudhiṣṭhira).