Shloka 66
अहमप्युपवत्स्यामि यथैवायं गुरुर्मम । यदि राजा न भुद्धक्तेड्यं गान्धारी च यशस्विनी,प्रोवाचेदं सुसंरब्धो भीम: स परुषं वच: । राजा धृतराष्ट्रकी जो दुष्टतापूर्ण मन्त्रणाएँ होती थीं और तदनुसार ही जो उनके कई दुर्बर्ताव हुए थे, उन्हें सदा भीमसेन याद रखते थे। एक दिन अमर्षमें भरे हुए भीमसेनने अपने मित्रोंके बीचमें बारंबार अपनी भुजाओंपर ताल ठोंका और धुृतराष्ट्र एवं गान्धारीको सुनाते हुए रोषपूर्वक यह कठोर वचन कहा। वे अपने शत्रु दुर्योधन, कर्ण और दुःशासनको याद करके यों कहने लगे-- यदि यशस्विनी गान्धारी देवी और राजा धुृतराष्ट्र भोजन नहीं करते हैं तो अपने इन गुरुजनोंकी भाँति मैं भी उपवास करूँगा
vaiśampāyana uvāca | aham apy upavatsyāmi yathaivāyaṃ gurur mama | yadi rājā na bhuṅkte 'dyaṃ gāndhārī ca yaśasvinī | provācedaṃ susaṃrabdho bhīmaḥ sa paruṣaṃ vacaḥ |
నేను కూడా నా ఈ గురువులాగానే ఉపవాసం చేస్తాను. ఈ రోజు రాజు ధృతరాష్ట్రుడు మరియు యశస్విని గాంధారీ భోజనం చేయకపోతే, నేనూ ఈ పూజ్య వృద్ధుల మాదిరిగానే ఉపవాసం చేస్తాను।
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse highlights how moral persuasion can be driven by intense emotion: Bhīma uses the austerity of fasting as leverage to influence revered elders. It raises an ethical tension between righteous intent (seeking accountability and proper conduct) and unrighteous means (anger and harsh speech), reminding readers that dharma includes both ends and the manner of action.
In the Āśramavāsika setting, Bhīma—still burdened by memories of Dhṛtarāṣṭra’s earlier partiality and the resulting wrongs—speaks angrily. He declares that if Dhṛtarāṣṭra and Gāndhārī do not eat that day, he too will fast, aligning his vow with that of a revered elder and pressing the royal couple through a public, force gives resolve.