Shloka 19
धृतराष्ट्र-सत्कारः तथा श्राद्ध-दाने नियमनम् | Honoring Dhṛtarāṣṭra and Regulating Śrāddha-Gifts
गुरु वा लघु वा कार्य गान्धारी च तपस्विनी । तं स राजा महाराज पाण्डवानां धुरंधर:
vaiśampāyana uvāca |
guru vā laghu vā kāryaṃ gāndhārī ca tapasvinī |
taṃ sa rājā mahārāja pāṇḍavānāṃ dhuraṃdharaḥ |
viparītakṛc chna me śatrur niyamya kṛc chna bhaven naraḥ |
వైశంపాయనుడు పలికెను— తపస్వినీ గాంధారీ గానీ, రాజు ధృతరాష్ట్రుడు గానీ— చిన్న పని అయినా పెద్ద పని అయినా— ఏది చేయమని చెప్పినా, పాండవుల భారాన్ని మోసే మహారాజు యుధిష్ఠిరుడు ఆ ఆజ్ఞను భక్తితో శిరసావహించి నెరవేర్చెను. ఇంకా అతడు ఈ నియమాన్ని స్థాపించెను— “ధృతరాష్ట్రుడు నాకు, మీ అందరికీ పూజ్యుడు. ఆయన ఆజ్ఞకు లోబడి నడిచేవాడు నా సుహృదుడు; విరుద్ధంగా నడిచేవాడు నా శత్రువు, దండనీయుడు.”
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
Yudhiṣṭhira defines ethical governance as disciplined respect toward elders and established authority: honoring Dhṛtarāṣṭra and treating obedience to him as a marker of friendship, while opposition becomes a breach of order warranting royal correction.
In the Āśramavāsika context, after the war, Yudhiṣṭhira instructs his brothers and ministers to treat Dhṛtarāṣṭra (and by association Gāndhārī) with honor; he sets a clear policy that those who follow Dhṛtarāṣṭra’s directives are allies, and those who defy them will be punished.