Shloka 17
Puṣkara-Śapatha Itihāsa (Agastya–Indra Dispute at the Tīrthas) | पुष्कर-शपथ-आख्यानम्
नरेश्वर! जो देवताओं, पितरों और आश्रितोंको भोजन करानेके बाद बचे हुए अन्नको ही स्वयं भोजन करता है उसे विघसाशी कहते हैं। उन मनुष्योंको ब्रह्मधाममें अक्षय लोकोंकी प्राप्ति होती है तथा गन्धर्वोंसहित अप्सराएँ उनकी सेवामें उपस्थित होती हैं ।। देवतातिथिगश्ि: सार्ध पितृभ्यश्लोपभुञ्जते । रमन्ते पुत्रपौत्रेण तेषां गतिरनुत्तमा,जो देवताओं और अतिथियोंसहित पितरोंके लिये अन्नका भाग देकर स्वयं भोजन करते हैं, वे इस जगतमें पुत्र-पौत्रोंके साथ रहकर आनन्द भोगते हैं और मृत्युके पश्चात् उन्हें परम उत्तम गति प्राप्त होती है
nareśvara! yo devatābhyaḥ pitṛbhyaś ca āśritebhyaś ca bhojanaṃ dattvā paścād avaśiṣṭam annaṃ svayaṃ bhuṅkte sa vighasāśī iti kathyate. teṣāṃ manuṣyāṇāṃ brahmadhāmani akṣayalokaprāptir bhavati, gandharvaiḥ saha apsarasaś ca teṣāṃ sevāyāṃ tiṣṭhanti. devatātithibhiḥ sārdhaṃ pitṛbhyaś ca bhāgaṃ dattvā ye svayaṃ bhuñjate, te iha loke putrapautraiḥ saha ramante; mṛtyoḥ paraṃ ca teṣāṃ gatir anuttamā bhavati.
భీష్ముడు పలికెను—ఓ నరేశ్వరా! దేవతలను, పితృదేవతలను, తనపై ఆధారపడినవారిని ముందుగా భోజనమిచ్చి, ఆపై మిగిలిన అన్నమే తాను భుజించువాడు ‘విఘసాశి’ అని పిలువబడును. అటువంటి వారు బ్రహ్మధామమందు అక్షయ లోకములను పొందుదురు; గంధర్వులతో కూడిన అప్సరసలు వారి సేవలో సన్నద్ధమై నిలుచుదురు. అలాగే, దేవతలకును అతిథులకును సమేతంగా పితృలకు అన్నభాగమును విడదీసి, తరువాత తాము భుజించువారు—ఈ లోకమందు పుత్రపౌత్రులతో ఆనందించుదురు; మరణానంతరం పరమ అనుత్తమ గతిని పొందుదురు.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Householder dharma is expressed through priority: first offer food to gods, ancestors, guests, and dependents, and only then eat. This self-restraint and generosity are said to yield both worldly well-being (family joy and continuity) and the highest post-mortem attainment.
In Bhishma’s instruction to the king within the Anushasana Parva, he defines the ethical ideal of the vighasāśin and describes the rewards promised for those who distribute food properly—linking daily domestic practice with cosmic merit and ultimate destiny.