Shloka 5
अनुशासनपर्व अध्याय ९३ — तपस्, सदोपवास, विघसाशन, अतिथिप्रियता
Austerity, regulated fasting, residual-eating, and hospitality
तेषामन्ये पंक्तिदूषास्तथान्ये पंक्तिपावना: । अपाक्तेयास्तु ये राजन् कीर्तयिष्यामि तान् शृणु,ब्राह्मणोंमें कुछ तो पंक्तिदूषक होते हैं और कुछ पंक्तिपावन। राजन! पहले पंक्तिदूषक ब्राह्मणोंका वर्णन करूँगा, सुनो
teṣām anye paṅktidūṣās tathānye paṅktipāvanāḥ | apākteyās tu ye rājan kīrtayiṣyāmi tān śṛṇu ||
భీష్ముడు పలికెను—వారిలో కొందరు పంక్తిదూషకులు, మరికొందరు పంక్తిపావనులు. ఓ రాజా! పంక్తిలో కూర్చోవడానికి అర్హులు కానివారిని (అపాంక్తేయులను) నేను వివరిస్తాను—విను।
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Bhishma frames ethical and ritual eligibility in terms of one’s impact on communal sanctity: some people contaminate a sacred social-ritual setting (the Brahmin dining row), while others elevate it; therefore, discernment and standards of conduct matter in religious community life.
In Anushasana Parva’s instruction to the king, Bhishma begins a classification: he notes that among Brahmins there are those who defile or purify the communal dining line, and he announces that he will now list those deemed ‘apākteya’—unfit to be included in such ritual dining.