Shloka 14
नक्षत्रेषु श्राद्धफलविधानम् (Śrāddha Outcomes According to Nakṣatras)
Devanagari script
अभवत् कार्तिकेय: स त्रैलोक्ये सचराचरे । स्कन्नत्वात् स्कन्दतां प्राप्तो गुहावासाद् गुहो&5भवत्,इसीसे चराचर प्राणियोंसहित त्रिलोकीमें वह कार्तिकेयके नामसे प्रसिद्ध हुआ। स्कन्दन (स्खलन) के कारण वह 'स्कन्द” कहलाया और गुहामें वास करनेसे “गुह” नामसे विख्यात हुआ
Translation
చరాచర ప్రాణులతో కూడిన త్రిలోకమంతటా ఆయన ‘కార్తికేయుడు’ అనే నామంతో ప్రసిద్ధి పొందాడు. స్కందనము (స్ఖలనము) కారణంగా ‘స్కందుడు’ అని పిలువబడెను; గుహలో నివసించినందున ‘గుహుడు’ అనే పేరుతో విఖ్యాతి పొందెను.
Word by Word
अभवत्became/was
अभवत्:
TypeVerb
Rootभू (धातु)
Formलङ् (Imperfect), 3, Singular, Parasmaipada
कार्तिकेयःKārtikeya
कार्तिकेयः:
Karta
TypeNoun
Rootकार्तिकेय (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative, Singular
सःhe
सः:
Karta
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative, Singular
त्रैलोक्येin the three worlds
त्रैलोक्ये:
Adhikarana
TypeNoun
Rootत्रैलोक्य (प्रातिपदिक)
FormNeuter, Locative, Singular
सचराचरेwith the moving and the unmoving (beings)
सचराचरे:
Adhikarana
TypeAdjective
Rootस-चर-अचर (प्रातिपदिक)
FormNeuter, Locative, Singular
स्कन्नत्वात्because of (his) being ‘skanna’/having slipped or fallen
स्कन्नत्वात्:
Apadana
TypeNoun
Rootस्कन्नत्व (प्रातिपदिक)
FormNeuter, Ablative, Singular
स्कन्दताम्the state/name ‘Skanda-hood’
स्कन्दताम्:
Karma
TypeNoun
Rootस्कन्दता (प्रातिपदिक)
FormFeminine, Accusative, Singular
प्राप्तःhaving obtained/attained
प्राप्तः:
TypeVerb
Rootप्र-आप् (धातु) → प्राप्त (कृदन्त-प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative, Singular, क्त (past passive participle)
गुहावासात्from dwelling in a cave / because of cave-dwelling
गुहावासात्:
Apadana
TypeNoun
Rootगुहा-वास (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Ablative, Singular
गुहःGuhā/Guh(a) (name ‘Guha’)
गुहः:
Karta
TypeNoun
Rootगुह (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative, Singular
अभवत्became/was
अभवत्:
TypeVerb
Rootभू (धातु)
Formलङ् (Imperfect), 3, Singular, Parasmaipada
Speaker
भीष्म उवाच
Character Dynamics
Dharma Sankata (Moral Dilemma)
Verse Rasa (Emotional Essence)
Philosophical Teaching
Political Layer
Geographic Context
Meter (Chandas)
Sandhi Notes