Shloka 11
अवाक्शिरास्तु यो लम्बेदुदवासं च यो वसेत् । सततं चैकशायी य: स लभेतेप्सितां गतिम्,जो तपस्वी नीचे सिर करके लटकता है अथवा जलमें निवास करता है; तथा जो सदा ही अकेला सोता (तब्रह्मचर्यका पालन करता) है, वह मनोवांछित गतिको प्राप्त होता है
bhīṣma uvāca | avākśirās tu yo lambed udavāsaṃ ca yo vaset | satataṃ caikaśāyī yaḥ sa labhetepsitāṃ gatim |
తలక్రిందులుగా వేలాడుతూ తపస్సు చేసేవాడు, లేదా నీటిలో నివసించేవాడు, మరియు ఎల్లప్పుడూ ఒంటరిగా శయనించి—బ్రహ్మచర్యాన్ని ఆచరించేవాడు—అభీష్టమైన గమ్యాన్ని పొందుతాడు.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The verse teaches that intense austerity (tapas) combined with sustained self-restraint—especially solitary living and implied continence—can lead an ascetic to the spiritual end he seeks (īpsitā gati).
In Bhishma’s instruction on dharma and religious discipline, he cites examples of rigorous ascetic practices—hanging upside down, dwelling in water, and sleeping alone—to illustrate the power of tapas and brahmacharya in achieving a desired spiritual state.