Shloka 31
Adhyāya 64: Dāna-prakāra—Suvarṇa, Pānīya-dāna, Ghṛta-dāna, and Upakaraṇa-dāna
Utility Gifts
क्रोशन्त्यो यस्य वै राष्ट्रादू हयन्ते तरसा स्त्रिय: । क्रोशतां पतिपुत्राणां मृतोड्सौ न च जीवति,जिसके राज्यसे रोती-बिलखती स्त्रियोंका बलपूर्वक अपहरण हो जाता हो और उनके पति-पुत्र रोते-पीटते रह जाते हों, वह राजा नहीं, मुर्दा है। अर्थात् वह जीवित रहते हुए मुर्देके समान है
krośantyo yasya vai rāṣṭrād ūhayante tarasā striyaḥ | krośatāṃ pati-putrāṇāṃ mṛto 'sau na ca jīvati ||
భీష్ముడు పలికెను—ఏ రాజ్యంలోనైతే ఏడుస్తూ అరుస్తూ ఉన్న స్త్రీలను బలవంతంగా అపహరిస్తారో, వారి భర్తలు, కుమారులు విలపిస్తూ మిగిలిపోతారో—అటువంటి వాడు రాజు కాదు; మృతుడే. శ్వాసిస్తున్నా నిజంగా జీవించడు; ఎందుకంటే రక్షణే రాజధర్మంలోని ప్రధాన కర్తవ్యం.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
A ruler’s legitimacy rests on protection: if women are abducted by force within his realm and families are left helpless, he has failed rājadharma. Such a ruler is condemned as ‘dead while living’ because his moral purpose as king has collapsed.
Bhīṣma, instructing on duties of kingship in the Anuśāsana Parva, gives a sharp ethical criterion: a kingdom where women are seized and their husbands and sons can only cry out reflects the ruler’s inability or unwillingness to protect; therefore he is unworthy of the title ‘king’.