Shloka 22
Adhyāya 64: Dāna-prakāra—Suvarṇa, Pānīya-dāna, Ghṛta-dāna, and Upakaraṇa-dāna
Utility Gifts
यच्चादाय तदाज्ञप्तं भीत॑ं दत्तं सुदारुणम् । यजेदू् राजा न तं॑ यज्ञ प्रशंसन्त्यस्य साधव:,जो राजा प्रजासे करके रूपमें प्राप्त हुए धनको कोषकी रक्षा करनेवाले कोषाध्यक्ष आदिको देकर खजानेमें रखवा लेता है और अपने कर्मचारियोंको यह आज्ञा देता है कि “तुम लोग यज्ञके लिये राज्यसे धन वसूलकर ले आओ', इस प्रकार यज्ञके नामपर जो राज्यकी प्रजाको लूटता है तथा उसकी आज्ञाके अनुसार लोगोंको डरा-धमकाकर निष्ठ॒रतापूर्वक लाये हुए धनको लेकर जो उसके द्वारा यज्ञका अनुष्ठान करता है, उस राजाके ऐसे यज्ञकी श्रेष्ठ पुरुष प्रशंसा नहीं करते हैं
yac cādāya tadājñaptaṁ bhītaṁ dattaṁ sudāruṇam | yajed rājā na taṁ yajñaṁ praśaṁsanty asya sādhavaḥ ||
భీష్ముడు అన్నాడు—దోచి తీసుకుని, భయంతోనూ కఠిన బలవంతంతోనూ వసూలు చేసిన ధనాన్ని ఇవ్వమని ఆజ్ఞాపించి, ఆ ధనంతో రాజు యజ్ఞం చేస్తే, ఆ యజ్ఞాన్ని సాధువులు ప్రశంసించరు. భయభ్రాంతి, దమనంతో కూడిన ధనంతో చేసిన యజ్ఞం ధర్మవిరుద్ధమై కలుషితమవుతుంది.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
A sacrifice is judged not only by ritual correctness but by the moral purity of its means: yajña financed through fear, coercion, or plunder of subjects is not praised by the righteous.
Bhīṣma instructs on royal dharma, criticizing kings who collect wealth harshly in the name of conducting sacrifices and then use that coerced wealth for ritual display; such yajñas lack true merit.