Shloka 2
Nakṣatra-yoga-anusāreṇa Dāna-vidhiḥ
Gifts prescribed according to lunar mansions and yogas
युधिष्ठिरने पूछा--पितामह! उत्तम आचरण, विद्या और कुलमें एक समान प्रतीत होनेवाले दो ब्राह्मणोंमेंसे यदि एक याचक हो और दूसरा अयाचक तो किसको दान देनेसे उत्तम फलकी प्राप्ति होती है? ।। भीष्म उवाच श्रेयो वै याचतः: पार्थ दानमाहुरयाचते । अर््त्तमो वै धृतिमान् कृपणादधृतात्मन:,भीष्मजीने कहा--युधिष्ठिर! याचना करनेवालेकी अपेक्षा याचना न करनेवालेको दिया हुआ दान ही श्रेष्ठ एवं कल्याणकारी बताया गया है तथा अधीर हृदयवाले कृपण मनुष्यकी अपेक्षा धैर्य धारण करनेवाला ही विशेष सम्मानका पात्र है
bhīṣma uvāca | śreyo vai yācataḥ pārtha dānam āhur ayācate | arthamo vai dhṛtimān kṛpaṇād adhṛtātmanaḥ ||
భీష్ముడు పలికెను—ఓ పార్థ (యుధిష్ఠిరా), యాచించే వానికి కంటే యాచించని వానికి ఇచ్చిన దానమే శ్రేయస్కరమని జ్ఞానులు చెబుతారు. అలాగే, ధైర్యం లేని కృపణుడికంటే ధృతి కలిగిన, స్వయంనియంత్రణ గలవాడే మరింత గౌరవార్హుడు.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Charity is ethically superior when offered proactively to a worthy person who does not beg (ayācaka), rather than merely responding to a beggar (yācaka). The verse also links worthiness with inner steadiness: self-controlled fortitude is more honorable than miserly, unstable-minded grasping.
In the Anuśāsana Parva’s instruction on dharma, Yudhiṣṭhira asks Bhīṣma which of two equally qualified brāhmaṇas should receive a gift—one who begs and one who does not. Bhīṣma replies that giving to the non-begging worthy recipient is considered more auspicious and fruitful, and he praises steadiness over miserly lack of self-control.