Shloka 40
दैव–पुरुषकार-प्रश्नः
Daiva–Puruṣakāra Inquiry: Fate and Human Effort
राजर्षि धुन्धुमार यज्ञ करते-करते बूढ़े हो गये तथापि देवताओंके प्रसन्नतापूर्वक दिये हुए वरदानको त्यागकर गिरिवत्रजमें सो गये (यज्ञका फल नहीं पा सके) ।। पाण्डवानां हूतं राज्यं धार्तराष्ट्रमहाबलै: । पुन: प्रत्याह्दतं चैव न दैवाद् भुजसंश्रयात्,महाबली धृतराष्ट्र-पुत्रोंने पाण्डवोंका राज्य हड़प लिया था। उसे पाण्डवोंने पुनः बाहुबलसे ही वापस लिया। दैवके भरोसे नहीं
rājarṣiḥ dhundhumāraḥ yajñaṃ kurvan kurvan vṛddho 'bhavat tathāpi devatābhiḥ prasannatāpūrvakaṃ dattam varadānaṃ tyaktvā girivraje suṣvāpa (yajñaphalaṃ na prāpa) || pāṇḍavānāṃ hūtaṃ rājyaṃ dhārtarāṣṭra-mahābalaiḥ punaḥ pratyāhṛtaṃ caiva na daivād bhujasaṃśrayāt ||
భీష్ముడు పలికెను—రాజర్షి ధుంధుమారుడు యజ్ఞాలు చేస్తూ చేస్తూ వృద్ధుడయ్యెను; దేవతలు ప్రసన్నులై ఇచ్చిన వరమునకూడా విరక్తుడై గిరివ్రజలో శయనించెను—అందువల్ల యజ్ఞఫలాన్ని పొందలేకపోయెను. అలాగే పాండవులకు న్యాయంగా లభించిన రాజ్యాన్ని మహాబలవంతులైన ధృతరాష్ట్రపుత్రులు హరించిరి; పాండవులు దైవంపై ఆధారపడక, తమ బాహుబలాన్ని ఆశ్రయించి దానిని మళ్లీ తిరిగి పొందిరి।
भीष्म उवाच