Shloka 28
दैव–पुरुषकार-प्रश्नः
Daiva–Puruṣakāra Inquiry: Fate and Human Effort
कृतं चाप्यकृतं किंचित् कृते कर्मणि सिद्ध्यति | सुकृतं दुष्कृतं कर्म न यथार्थ प्रपद्यते,प्रबल पुरुषार्थ करनेसे पहलेका किया हुआ भी कोई कर्म बिना किया हुआ-सा हो जाता है और वह प्रबल कर्म ही सिद्ध होकर फल प्रदान करता है। इस तरह पुण्य या पापकर्म अपने यथार्थ फलको नहीं दे पाते हैं
kṛtaṃ cāpy akṛtaṃ kiñcit kṛte karmaṇi siddhyati | sukṛtaṃ duṣkṛtaṃ karma na yathārthaṃ prapadyate ||
భీష్ముడు పలికెను—బలమైన పురుషార్థం చేయబడినప్పుడు, ముందుగా చేసిన కర్మ కూడా కొంతవరకు చేయనట్టుగా మారిపోతుంది; ఆ బలమైన ప్రయత్నమే సిద్ధించి ఫలాన్ని ఇస్తుంది. అందువల్ల పుణ్యమో పాపమో—కర్మలు ఎల్లప్పుడూ యథాతథంగా తమ ఫలాన్ని ఇవ్వవు.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Bhīṣma emphasizes the primacy of strong present effort (puruṣārtha): a powerful undertaking can neutralize or eclipse earlier actions, so the fruits of good or bad deeds may not manifest in a simple, one-to-one manner.
In the Anuśāsana Parva, Bhīṣma is instructing Yudhiṣṭhira on dharma and moral causality. Here he explains how outcomes depend not only on past karma but also on the intensity of current initiative, which can redirect what would otherwise be expected results.