Shloka 256

Dāna-Śreṣṭhatā: Abhaya, Anugraha, and the Ethics of Honoring the Worthy (दानश्रेष्ठता: अभय-अनुग्रह-विप्रपूजा)

Devanagari script

प्रीत्यर्थ तव चैतन्मे स्वर्गसंदर्शनं कृतम्‌ । फिर जब मैं तुम्हारा धन लुटाने लगा

Transliteration

prītyarthaṁ tava caitanmē svargasaṁdarśanaṁ kṛtam |

Translation

చ్యవనుడు పలికెను—నీ ఆనందార్థమే నేను నీకు స్వర్గదర్శనాన్ని కలిగించితిని. నేను నీ ధనాన్ని తీసుకొనసాగిన వేళ కూడా నీవు క్రోధవశుడవు కాలేదు. ఈ సమస్త విషయాలవల్ల నేను నీపై అత్యంత ప్రసన్నుడనయ్యాను. అందుచేత, ఓ రాజా, ఓ మనుజేశ్వరా, నీ భార్యతో కూడిన నిన్ను తృప్తిపరచుటకే ఈ అరణ్యంలో స్వర్గదర్శనాన్ని కలిగించితిని. ఈ కార్యాలన్నిటి ఉద్దేశ్యం నిన్ను హర్షింపజేయుట మాత్రమేనని బాగా తెలుసుకొనుము।

Word by Word

• प्रीत्यर्थम्: for the sake of pleasure/satisfaction
• प्रीत्यर्थम्: Adhikarana
• Type: Indeclinable
• Root: प्रीति + अर्थ
• Form: अव्यय (उद्देश्य/प्रयोजनार्थे)

• तव: of you / your
• तव: Sampradana
• Type: Pronoun
• Root: युष्मद्
• Form: षष्ठी, एकवचनम्

• च: and
• Type: Indeclinable
• Root: च
• Form: अव्यय

• एतत्: this
• एतत्: Karta
• Type: Pronoun
• Root: एतद्
• Form: नपुंसकलिङ्गम्, प्रथमा, एकवचनम्

• मे: my / of me
• मे: Sampradana
• Type: Pronoun
• Root: अस्मद्
• Form: षष्ठी, एकवचनम् (एन्क्लिटिक)

• स्वर्गसंदर्शनम्: the showing/vision of heaven
• स्वर्गसंदर्शनम्: Karma
• Type: Noun
• Root: स्वर्ग + संदर्शन
• Form: नपुंसकलिङ्गम्, प्रथमा/द्वितीया, एकवचनम्

• कृतम्: done / made
• Type: Verb
• Root: कृ (क्त)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त (भूतकर्मणि/कृत), नपुंसकलिङ्गम्, प्रथमा, एकवचनम्

Speaker

च्यवन उवाच

Characters & Entities

• Chyavana (Cyavana)
• svarga (heaven)

Educational Q&A

What is the core teaching?

True virtue is shown by self-mastery: even when provoked by loss or insult, one should not be ruled by anger. Such forbearance and steadiness in dharma become the basis for divine favor and higher reward.

What is happening in the narrative?

Sage Chyavana explains that he deliberately arranged a situation that could provoke the king—such as the taking away of wealth—to test his temperament. Because the king remained unangered, Chyavana was pleased and therefore granted him (with his wife) a vision of heaven in the forest, clarifying that the entire sequence was meant to satisfy and honor him.