Shloka 5
Adhyāya 57: Tapas–Dāna Phala
On the Fruits of Austerity and Giving
भारत! उस समय राजा कुशिकने वहाँ शिल्पियोंके अभिप्रायके अनुसार निर्मित और भी बहुत-से दिव्य पदार्थ देखे। कहीं चाँदीके शिखरोंसे सुशोभित पर्वत, कहीं कमलोंसे भरे सरोवर, कहीं भाँति-भाँतिकी चित्रशालाएँ तथा तोरण शोभा पा रहे थे। भूमिपर कहीं सोनेसे मढ़ा हुआ पक्का फर्श और कहीं हरी-हरी घासकी बहार थी ।। सहकारान् प्रफुल्लांश्व केतकोद्दालकान् वरान् | अशोकान् सहकुन्दांश्व॒ फुल्लांश्वैवातिमुक्तकान्,अमराइयोंमें बौर लगे थे। जहाँ-तहाँ केतक, उद्दालक, अशोक, कुन्द, अतिमुक्तक, चम्पा, तिलक, कटहल, बेंत और कनेर आदिके सुन्दर वृक्ष खिले हुए थे। राजा और रानीने उन सबको देखा
bhārata! tadā rājā kuśiko tatra śilpinām abhiprāyānusāreṇa nirmitaṃ bahuvidhaṃ divyaṃ dravyajātaṃ dadarśa—kvacit rajataśikharaiḥ śobhitāḥ parvatāḥ, kvacit kamalapūrṇāni sarāṃsi, kvacit citraśālāḥ toraṇāni ca virājante; bhūmau kvacit suvarṇamaṇḍitaṃ dṛḍhaṃ talaṃ, kvacit haritaharitā tṛṇarājiḥ. sahakārān praphullāṃś ca ketakoddālakān varān | aśokān sahakundāṃś ca phullāṃś caivātimuktakān ||
భీష్ముడు అన్నాడు—ఓ భారతా, ఆ సమయంలో రాజు కుశికుడు అక్కడ శిల్పుల అభిప్రాయం ప్రకారం నిర్మించబడిన అనేక దివ్య వస్తువులను చూశాడు. ఎక్కడో వెండి శిఖరాలతో మెరిసే పర్వతాలు, ఎక్కడో కమలాలతో నిండిన సరస్సులు; మరెక్కడో నానావిధ చిత్రశాలలు, శోభాయమాన తోరణాలు. నేలపై ఎక్కడో బంగారు పలకలతో పాతిన దృఢమైన నేల, ఎక్కడో పచ్చిక పరుచుకున్న హరిత కాంతి. మామిడి చెట్లకు ముక్కులు వచ్చి, కేతక, ఉద్దాలక, అశోక-కుంద, వికసించిన అతిముక్తకలు కనిపించాయి—అంతటా సమృద్ధి, మంగళం సుసంఘటితంగా దర్శనమిచ్చాయి.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The passage underscores a dharmic ideal of kingship where prosperity and beauty are not mere luxury but signs of ordered governance and auspiciousness—human skill (śilpa) aligned with right intention produces a harmonious environment that supports ethical life.
Bhishma describes how King Kushika beholds a marvelously constructed setting: silver-peaked mountains, lotus lakes, painted halls, ornate gateways, gold-laid floors, green grass, and many blossoming trees—an immersive vision of cultivated, almost celestial splendour.