Shloka 4
गोमूल्यनिर्णयः — The Determination of Value through the Cow
Nahuṣa–Cyavana Episode
भायश्षितस्रो विप्रस्य द्वयोरात्मा प्रजायते | आनुपूर्व्याद् द्वयोहीनौ मातृजात्यौ प्रसूयत:
bhāryāś catasro viprasya dvayor ātmā prajāyate | ānupūrvyād dvayohīnau mātṛjātyau prasūyataḥ ||
భీష్ముడు పలికెను—బ్రాహ్మణునికి నాలుగు భార్యలు ఉన్నట్లు చెప్పబడింది. వాటిలో బ్రాహ్మణీ, క్షత్రియ—ఈ ఇద్దరి గర్భమున పుట్టిన కుమారుడు బ్రాహ్మణుడిగానే గణింపబడును. కాని మిగిలిన ఇద్దరు—వైశ్యా, శూద్రా—వారి గర్భమున పుట్టిన కుమారులు బ్రాహ్మణత్వమున హీనులుగా భావింపబడి, క్రమముగా తల్లి జాతినే అనుసరించువారుగా చెప్పబడుదురు.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The verse states a normative rule attributed to Bhishma: in the context of a Brahmin’s four possible wives, offspring from a Brahmin or Kshatriya wife are treated as Brahmin, while offspring from Vaishya or Shudra wives are regarded as lacking full Brahmin status and are classified according to the mother’s caste.
During Bhishma’s extended instruction on dharma in the Anushasana Parva, he lays out traditional social-legal classifications concerning marriage and the status of children born from unions across varṇas, presenting an ordered scheme for how such offspring are to be regarded.