Shloka 214
Strī-satkāra (On honoring women) — Mahābhārata 13.46
ब्रह्म! यौवनमदसे उन्मत्त रहनेवाली उस स्त्रीकी (उसके शरीरमें प्रवेश किये बिना) रक्षा करना तुम्हारे वशकी बात नहीं थी। अतः तुमने अपनी ओरसे कोई पाप नहीं किया; इसलिये मैं तुमपर प्रसन्न हूँ ।।
Brahman! yauvanamadase unmattarahanavālī tasya striyāḥ (tasya śarīre praviśya vinā) rakṣaṇaṃ tava vaśakī bāto na āsīt. ataḥ tvayā svataḥ kaścid api pāpaḥ na kṛtaḥ; tasmāt tvayi ahaṃ prasannaḥ. manodoṣavihīnānāṃ na doṣaḥ syāt tathā tava. anyathā liṅgyate kāntā snehenānyathā duhitā. niṣkaṣāyo viśuddhas tvaṃ rucyāveśān na dūṣitaḥ. yadi tv ahaṃ tvāṃ durvṛttam adrākṣaṃ dvijasattama, śapeyaṃ tvām ahaṃ krodhān na me ’trāsti vicāraṇā.
విపులుడు అన్నాడు—బ్రాహ్మణా, యౌవన మదంతో ఉన్మత్తమైన ఆ స్త్రీని, ఆమె దేహంలో ప్రవేశించకుండా, రక్షించడం నీ వశంలో లేదు. అందువల్ల నీ వైపు నుండి పాపం ఏదీ జరగలేదు; అందుకే నేను నీపై ప్రసన్నుడను. మనస్సులో దోషం లేనివారికి దోషం అంటదు—నీ విషయంలో కూడా అదే. ప్రాణప్రియ భార్యను ఒక విధమైన స్నేహంతో ఆలింగనం చేస్తారు; కుమార్తెను మరో విధంగా—అంటే వాత్సల్యస్నేహంతో. నీ మనస్సులో రాగం లేదు; నీవు పూర్తిగా శుద్ధుడవు; కాబట్టి రుచీ దేహంలో ప్రవేశించినా కలుషితుడవు కాలేదు. కానీ నిన్ను దుష్టాచరణంలో చూశానంటే, ఓ ద్విజశ్రేష్ఠా, కోపంతో నిన్ను శపించేవాడిని; నాకు ఏ సందేహమూ ఉండేది కాదు.
विपुल उवाच
Educational Q&A
Moral blame depends primarily on inner intention and mental purity: when the mind is free from lust or corrupt motive, an act done under compulsion of duty (here, protection) does not generate sin. The verse also distinguishes appropriate forms of affection—conjugal vs parental—to clarify ethical boundaries.
Vipula addresses a Brahmin who had to enter another person’s body (Ruci’s) in order to protect a woman overcome by youthful passion. Vipula declares him innocent because his mind was passionless and his purpose protective, while adding that he would have cursed him immediately had he observed genuine misconduct.