Shloka 16
Vivāha-dharma: Kanyā-pradāna, Śulka, and Pāṇigrahaṇa-niṣṭhā (अनुशासन पर्व, अध्याय ४४)
पुरन्दरश्न तत्रस्थो बभूव विमना भृशम् | स तद्वैकृतमालक्ष्य देवराजो विशाम्पते,वहाँ खड़े हुए इन्द्र उसकी पूर्वोक्त बात सुनकर मन-ही-मन बहुत दुःखी हुए। प्रजानाथ! उसके मनोविकार एवं भाव-परिवर्तनको लक्ष्य करके सहस्र नेत्रोंवाले देवराज इन्द्रने दिव्य दृष्टिसे उसकी ओर देखा। फिर तो उसके शरीरके भीतर विपुल मुनिपर उनकी दृष्टि पड़ी
Purandaraś ca tatrastho babhūva vimanā bhṛśam | sa tad-vaikṛtam ālakṣya devarājo viśāmpate sahasranetro divya-dṛṣṭyā tasyābhimukhaṃ dadarśa | tataḥ śarīrāntar-gataṃ vipulaṃ muniparam asya dṛṣṭiḥ samapadyata |
భీష్ముడు పలికెను—అక్కడ నిలిచిన పురందరుడు ఇంద్రుడు ఆ మాటలు విని అత్యంత విషణ్ణుడయ్యాడు. ఓ ప్రజానాథా! అతని మనోవికారమును, భావపరివర్తనమును గమనించి సహస్రనేత్రుడైన దేవరాజు ఇంద్రుడు దివ్యదృష్టితో అతనివైపు చూచెను; అప్పుడు అతని శరీరాంతరంలో నివసిస్తున్న విపుల మునిని దర్శించాడు.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The verse highlights ethical discernment: outward demeanor can conceal deeper realities, and true judgment requires insight into inner states. Indra’s divine sight symbolizes the need to look beyond surface reactions and perceive the hidden presence of virtue or spiritual power.
Indra, hearing a prior statement, becomes deeply troubled. Observing a visible change in the other person’s mental condition, he uses divine vision to examine the situation and then perceives a great sage residing within that person’s body, indicating a concealed spiritual presence influencing events.