Shloka 45
Devaśarmā–Vipula Dialogue on Ahorātra–Ṛtu as Moral Witnesses (अनुशासन पर्व, अध्याय ४३)
अथवा पौरुषेणेयं न शक््या रक्षितुं मया,“अथवा पुरुषार्थके द्वारा मैं इसकी रक्षा नहीं कर सकता; क्योंकि ऐश्वर्यवाली पाकशासन इन्द्र बहुरूपिया सुने जाते हैं। अतः योगबलका आश्रय लेकर ही मैं इन्द्रसे इसकी रक्षा करूँगा
athavā pauruṣeṇeyaṁ na śakyā rakṣituṁ mayā
భీష్ముడు అన్నాడు—లేదా కేవలం మానవ ప్రయత్నంతో నేను దీనిని కాపాడలేను; ఎందుకంటే ఐశ్వర్యవంతుడైన, అనేక రూపాలు ధరించగల పాకశాసన ఇంద్రుడు అత్యంత బలవంతుడని వినబడుతుంది. అందువల్ల యోగబలాన్ని ఆశ్రయించి ఇంద్రుని ఎదుట కూడా దీనిని కాపాడుతాను.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The verse contrasts ordinary human exertion (pauruṣa/puruṣārtha) with yogic or ascetic potency (yogabala), implying that certain protections or vows cannot be upheld by mere worldly strength when confronted with divine-level power; one must rely on inner spiritual discipline and higher means.
Bhīṣma reflects on his inability to safeguard a certain matter through ordinary effort alone. Anticipating opposition even from Indra—renowned for power and many disguises—he resolves to take refuge in yogic strength to ensure protection.