Shloka 3
सत्पुरुषोंमें श्रेष्ठ पितामह! परंतु सुना जाता है कि पूर्वकालमें विश्वामित्रजीने इसी शरीरसे ब्राह्मणत्व प्राप्त कर लिया था और आप जो उसे सर्वथा दुर्लभ बता रहे हैं (ये दोनों बातें परस्पर विरुद्ध-सी जान पड़ती हैं) ।। वीतहव्यश्व नृपति: श्रुतो मे विप्रतां गत: । तदेव तावद् गाड़ेय श्रोतुमिच्छाम्यहं विभो,मेरे सुननेमें यह भी आया है कि राजा वीतहत्य क्षत्रियसे ब्राह्मण हो गये थे। गड़ानन्दन प्रभो! अब मैं पहले उसी प्रसड़को सुनना चाहता हूँ
Yudhiṣṭhira uvāca: Satpuruṣeṣu śreṣṭha pitāmaha! śrūyate ca purākāle Viśvāmitro ’nenaiva śarīreṇa brāhmaṇatvaṃ prāptavān iti; bhavatā ca tad atyanta-durlabham ucyate—etad ubhayaṃ paraspara-virodham iva pratibhāti. Vītahavyaś ca nṛpatiḥ śruto me vipratāṃ gataḥ. Tad eva tāvad, Gādeya, śrotum icchāmy ahaṃ vibho.
యుధిష్ఠిరుడు అన్నాడు—పితామహా, సత్పురుషులలో శ్రేష్ఠుడా! అయితే పూర్వకాలంలో విశ్వామిత్రుడు ఇదే దేహంతో బ్రాహ్మణత్వాన్ని పొందాడని వినబడుతోంది; మీరు మాత్రం అది అత్యంత దుర్లభమని చెబుతున్నారు—ఈ రెండు మాటలు పరస్పర విరుద్ధంగా అనిపిస్తున్నాయి. అలాగే క్షత్రియుడైన వీతహవ్య రాజు బ్రాహ్మణుడయ్యాడని కూడా నేను విన్నాను. గాధి వంశజుడా, మహాబలుడా! ముందుగా ఆ వృత్తాంతమే వినాలని కోరుతున్నాను।
युधिछिर उवाच
Educational Q&A
Yudhiṣṭhira probes the relationship between birth-based identity and merit-based attainment: if Brahminhood is said to be rare, how do traditions of Viśvāmitra and Vītahavya becoming Brahmins fit? The verse frames a dharmic inquiry into whether spiritual/ethical excellence (tapas, conduct) can transform one’s social-religious status.
In the Anuśāsana discussions, Yudhiṣṭhira addresses Bhīṣma and raises an apparent contradiction in what is ‘heard’ in tradition. He cites two famous examples—Viśvāmitra and King Vītahavya—and asks Bhīṣma to narrate first the account of Vītahavya’s transformation.