Shloka 13
Indra–Mataṅga Saṃvāda: On the rarity and responsibilities of Brāhmaṇya (इन्द्र-मतङ्ग संवादः)
अयं तु पापप्रकृतिर्बाले न कुरुते दयाम् | स्वयोनिं मानयत्येष भावो भावं नियच्छति
ayaṁ tu pāpaprakṛtir bāle na kurute dayām | svayoniṁ mānayaty eṣa bhāvo bhāvaṁ niyacchati ||
ఇది స్వభావతః పాపప్రకృతిగలవాడు; అందుకే ఇతరుల బిడ్డపై దయ చూపడు. ఈ దుష్కృత్యంతో తన చాండాల యోనికే కీర్తిని పెంచుతున్నాడు. నిజంగా, జన్మజాత స్వభావమే మనస్సు కదలికలను నియంత్రిస్తుంది.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Bhishma emphasizes that a person’s ingrained disposition (bhāva/prakṛti) strongly shapes and governs mental impulses and ethical behavior; lack of compassion reveals a corrupt nature and leads to further moral degradation.
In Bhishma’s instruction on dharma, he comments on a cruel individual who shows no mercy to a child, interpreting this act as evidence of a sinful temperament and as conduct that reinforces the person’s degraded social identity.