Shloka 17
Pātra-Lakṣaṇa and Niścita-Dharma
Marks of a Worthy Recipient and Stable Criteria of Dharma
“महर्षश!ी आपकी आज्ञा पाकर मैं उत्तर दिशामें गन्ध-मादनपर्वतकी ओर चल दिया। उससे भी उत्तर जानेपर मुझे एक महती देवीका दर्शन हुआ। उसने मेरी परीक्षा ली और आपका भी परिचय दिया। प्रभो! फिर उसने अपनी बात सुनायी और उसकी आज्ञा लेकर मैं अपने घर आ गया” ।।
mahārṣaśrī! ājñāṃ prāpya ahaṃ uttaradiśi gandhamādana-parvataṃ prati calitaḥ. tataḥ api uttaraṃ gatvā mayā ekā mahatī devī dṛṣṭā. sā mama parīkṣāṃ cakāra, bhavataḥ api paricayaṃ prāha. prabho! paścāt sā svavākyaṃ śrāvayitvā, tasyāḥ ājñāṃ gṛhītvā ahaṃ svagṛhaṃ punar āgataḥ. tam uvāca tadā vipraḥ—sutāṃ pratigṛhāṇa me; nakṣatra-vidhi-yogena pāṇigrahaṇaṃ kuru; pātraṃ hi paramaṃ bhavān.
మహర్షీ! మీ ఆజ్ఞ పొందిన వెంటనే నేను ఉత్తర దిశగా గంధమాదన పర్వతం వైపు బయలుదేరాను. ఇంకా ఉత్తరంగా వెళ్లినప్పుడు ఒక మహతీ దేవిని దర్శించాను. ఆమె నన్ను పరీక్షించి, మీ పరిచయాన్ని కూడా వెల్లడించింది. ఆపై, ప్రభూ, ఆమె తన సందేశాన్ని వినిపించి, తన అనుమతి ఇచ్చింది; ఆ అనుమతి తీసుకొని నేను నా గృహానికి తిరిగి వచ్చాను.” అప్పుడు ఆ దానశీల బ్రాహ్మణుడు అన్నాడు— “శుభ నక్షత్రంలో నక్షత్రవిధి ప్రకారం విధిపూర్వకంగా నా కుమార్తె పాణిగ్రహణం చేయండి; ఎందుకంటే మీరు పరమయోగ్యుడైన వరుడు.”
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The passage emphasizes dharma through disciplined obedience to a teacher’s command, the ethical testing of a person’s fitness, and the importance of performing life-rites—especially marriage—according to prescribed ritual and auspicious timing (nakṣatra-vidhi), with worthiness (pātratā) as a key moral criterion.
Bhishma reports to a sage that he traveled north to Mount Gandhamādana, met a powerful goddess who tested him and identified the sage, then returned home with her permission. After this report, a Brahmin addresses him and proposes that he accept the Brahmin’s daughter in marriage, to be performed properly under an auspicious constellation, declaring Bhishma an exceptionally worthy match.