Shloka 64
Chapter 2: Sudarśana Upākhyāna — Atithi-Dharma and the Conquest of Mṛtyu
Gṛhastha-Vrata
Devanagari script
उटजस्थस्तु तं॑ विप्र: प्रत्युवाच सुदर्शनम् । अतिथ्थिं विद्धि सम्प्राप्तं ब्राह्मणं पावके च माम्,यह सुनकर आश्रमके भीतर बैठे हुए ब्राह्मणने सुदर्शनको उत्तर दिया--“अग्निकुमार! तुम्हें ज्ञात होना चाहिये कि मैं ब्राह्मण हूँ और तुम्हारे घरपर अतिथिके रूपमें आया हूँ
Translation
ఇది విని కుటీరంలో కూర్చున్న బ్రాహ్మణుడు సుదర్శనునితో ఇలా అన్నాడు—“హే పావకపుత్రా! తెలుసుకో, నేను బ్రాహ్మణుడను; అతిథిగా నీ గృహానికి వచ్చాను.”
Word by Word
उटजस्थःstanding/sitting in the hut (hermitage-cottage)
उटजस्थः:
Karta
TypeAdjective
Rootउटज-स्थ
FormMasculine, Nominative, Singular
तुbut/indeed
तु:
TypeIndeclinable
Rootतु
तम्him
तम्:
Karma
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine, Accusative, Singular
विप्रःthe brahmin
विप्रः:
Karta
TypeNoun
Rootविप्र
FormMasculine, Nominative, Singular
प्रत्युवाचreplied/answered
प्रत्युवाच:
TypeVerb
Rootप्रति-उप-√वच्
FormPerfect (Paroksha-bhuta), Third, Singular, Parasmaipada
सुदर्शनम्to Sudarśana
सुदर्शनम्:
Karma
TypeNoun
Rootसुदर्शन
FormMasculine, Accusative, Singular
अतिथिम्a guest
अतिथिम्:
Karma
TypeNoun
Rootअतिथि
FormMasculine, Accusative, Singular
विद्धिknow (you)/understand
विद्धि:
TypeVerb
Root√विद्
FormImperative, Second, Singular, Parasmaipada
सम्प्राप्तम्arrived/come
सम्प्राप्तम्:
TypeAdjective
Rootसम्-√प्राप्
FormMasculine, Accusative, Singular, क्त (past passive participle)
ब्राह्मणम्a brahmin
ब्राह्मणम्:
Karma
TypeNoun
Rootब्राह्मण
FormMasculine, Accusative, Singular
पावकेO Pāvaka (Fire)
पावके:
TypeNoun
Rootपावक
FormMasculine, Vocative, Singular
चand
च:
TypeIndeclinable
Rootच
माम्me
माम्:
Karma
TypePronoun
Rootअस्मद्
FormAccusative, Singular
Speaker
भीष्म उवाच
Character Dynamics
Dharma Sankata (Moral Dilemma)
Verse Rasa (Emotional Essence)
Philosophical Teaching
Political Layer
Geographic Context
Meter (Chandas)
Sandhi Notes