Shloka 21
विधिवत क्षत्रियश्रेष्ठा: स च सर्वो जनस्तदा । इस प्रकार कुरुश्रेष्ठ भीष्मजीका दाह-संस्कार करके समस्त कौरव अपनी स्त्रियोंको साथ लेकर ऋषि-मुनियोंसे सेवित परम पवित्र भागीरथीके तटपर गये। उनके साथ महर्षि व्यास, देवर्षि नारद, असित, भगवान् श्रीकृष्ण तथा नगरनिवासी मनुष्य भी पधारे थे। वहाँ पहुँचकर उन क्षत्रियशिरोमणियों और अन्य सब लोगोंने विधिपूर्वक महात्मा भीष्मको जलांजलि दी || १८--२० ई ।। ततो भागीरथी देवी तनयस्योदके कृते,उस समय कौरवोंद्वारा अपने पुत्र भीष्मको जलांजलि देनेका कार्य पूरा हो जानेपर भगवती भागीरथी जलके ऊपर प्रकट हुई और शोकसे विह्नल हो रोदन एवं विलाप करती हुई कौरवोंसे कहने लगी--“निष्पाप पुत्रगण! मैं जो कहती हूँ, उस बातको यथार्थरूपसे सुनो। भीष्म राजोचित सदाचारसे सम्पन्न थे। वे उत्तम बुद्धि और श्रेष्ठ कुलसे सम्पन्न थे
tato bhāgīrathī devī tanayasya udake kṛte | niṣpāpa putragāṇ! yathārthaṃ śṛṇuta me vacaḥ | bhīṣmo rājocita-sadācāra-sampannaḥ | sa uttama-buddhiḥ śreṣṭha-kula-sampannaś ca ||
కౌరవులు తమ కుమారుడైన భీష్మునికి జలాంజలి కర్మను పూర్తిచేసిన తరువాత, దేవి భాగీరథీ జలముపై ప్రత్యక్షమైంది. శోకవిహ్వలయై ఆమె ఏడ్చి విలపిస్తూ కౌరవులను ఉద్దేశించి పలికింది— “నిష్పాప పుత్రులారా! నేను చెప్పేది యథార్థముగా వినుడి. భీష్ముడు రాజోచిత సదాచారసంపన్నుడు; కులభూషణుడు, ఉత్తమ బుద్ధిగలవాడు, శ్రేష్ఠ వంశమున జన్మించినవాడు.”
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The passage upholds dharma through ritual and character: proper funerary offerings (udaka/tarpaṇa) are a duty, and Bhīṣma is praised as an exemplar of rājadharma—royal conduct grounded in sadācāra (ethical discipline), sound judgment, and noble responsibility.
After the Kauravas complete the water-offering for Bhīṣma on the bank of the Gaṅgā, the river-goddess Bhāgīrathī manifests on the water, grieving, and addresses them as ‘sinless sons,’ beginning a eulogy of Bhīṣma’s virtues.