Shloka 133

Śiva-stavarāja: Upamanyu’s Preface and Initiation of the Śarva-Nāma Enumeration

Anuśāsana-parva 17

Devanagari script

सहस्रबाहु: सर्वाज्गज: शरण्य: सर्वलोककृत्‌ । पवित्र त्रिककुन्मन्त्र: कनिष्ठ: कृष्णपिज्रल:

Transliteration

sahasrabāhuḥ sarvāṅgajaḥ śaraṇyaḥ sarvalokakṛt | pavitraḥ trikakunmantraḥ kaniṣṭhaḥ kṛṣṇapiṅgalaḥ ||

Translation

వాయుదేవుడు పలికెను—ఆయన సహస్రబాహువు, వెయ్యి భుజాలు కలవాడు; సర్వాంగజుడు, సమస్త అవయవసంపన్నుడు; శరణ్యుడు, శరణు పొందదగినవాడు; సర్వలోకకృత్—సమస్త లోకాలను సృష్టించినవాడు. ఆయన పరమ పవిత్రుడు; త్రిపద గాయత్రీ స్వరూపమైన మంత్రం; అదితి కుమారుల్లో కనిష్ఠుడు—వామనరూప విష్ణువు; మరియు కృష్ణపింగళుడు—శ్యామ-పింగళ వర్ణంతో హరి-హర సమ్మిళిత స్వరూపధారి ప్రభువు.

Word by Word

• सहस्रबाहुः: one who has a thousand arms
• सहस्रबाहुः: Karta
• Type: Adjective
• Root: सहस्रबाहु
• Form: Masculine, Nominative, Singular

• सर्वाङ्गजः: complete in all limbs; possessing all parts
• सर्वाङ्गजः: Karta
• Type: Adjective
• Root: सर्वाङ्गज
• Form: Masculine, Nominative, Singular

• शरण्यः: worthy of refuge; a protector
• शरण्यः: Karta
• Type: Adjective
• Root: शरण्य
• Form: Masculine, Nominative, Singular

• सर्वलोककृत्: creator/maker of all worlds
• सर्वलोककृत्: Karta
• Type: Adjective
• Root: सर्वलोककृत्
• Form: Masculine, Nominative, Singular

• पवित्रम्: pure; purifier
• पवित्रम्: Karta
• Type: Adjective
• Root: पवित्र
• Form: Neuter, Nominative, Singular

• त्रिककुन्मन्त्रः: the three-peaked/three-stepped mantra (i.e., the three-footed Gāyatrī)
• त्रिककुन्मन्त्रः: Karta
• Type: Noun
• Root: त्रिककुन्मन्त्र
• Form: Masculine, Nominative, Singular

• कनिष्ठः: the youngest; the junior (epithet, e.g., Vāmana among Aditi’s sons)
• कनिष्ठः: Karta
• Type: Adjective
• Root: कनिष्ठ
• Form: Masculine, Nominative, Singular

• कृष्णपिङ्गलः: dark and tawny/fair; of mixed dark-and-golden hue
• कृष्णपिङ्गलः: Karta
• Type: Adjective
• Root: कृष्णपिङ्गल
• Form: Masculine, Nominative, Singular

Speaker

वायुदेव उवाच

Characters & Entities

• Vāyu (Vāyudeva)
• Viṣṇu
• Vāmana
• Aditi
• Gāyatrī (mantra)
• Hari
• Hara

Educational Q&A

What is the core teaching?

The verse teaches surrender to the Divine as the highest refuge: the Lord is portrayed as creator, purifier, and mantra itself—implying that ethical life (dharma) is sustained by taking shelter in the sacred, cultivating purity, and recognizing the one divine reality behind multiple forms.

What is happening in the narrative?

Vāyu is reciting a litany of divine epithets—praising the Lord through names that highlight power (thousand-armed), completeness, refuge-giving, cosmic creativity, purifying holiness, identification with the Gāyatrī mantra, the Vāmana incarnation among Aditi’s sons, and a form described as dark-and-tawny, suggestive (per the edition’s gloss) of Hari-Hara unity.