Shloka 40
सायंप्रातर्मनुष्पयाणामशन देवनिर्मितम् । नान्तरा भोजन दृष्टमुपवासविधिहिं स:
sāyaṃprātar manuṣyāṇām aśanaṃ devanirmitam | nāntarā bhojanaṃ dṛṣṭam upavāsavidhir hi saḥ |
భీష్ముడు పలికెను—మనుష్యులకు దేవతలు భోజనం చేయుటకు రెండు కాలములనే విధించారు: ప్రాతఃకాలములోను సాయంకాలములోను. మధ్యలో భోజనం చేయుటకు విధి కనబడదు. ఈ నియమాన్ని పాటించుట వలన ఉపవాసఫలమే లభించును. ఈ ధర్మచట్రంలో నియమబద్ధ గృహస్థుడు అతిథులు, సేవకులు, స్వజనులు, శరణార్థులు—అందరికీ రక్షకుడై, సత్కరించువాడై ఉండవలెను; అట్లే వ్యక్తిగత సంయమం సామాజిక బాధ్యతకు ఆధారమగును.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Maintain disciplined eating—only morning and evening meals, avoiding food in between—so that restraint itself yields the merit associated with fasting; this personal discipline is aligned with the broader dharma of supporting and welcoming others (guests, dependents, kin, and refugees).
In Bhishma’s instruction on dharma (Anushasana Parva), he lays down a normative rule of conduct for householders: regulated meal-times as divinely ordained, and the ethical expectation that one’s life be oriented toward protection and hospitality for those connected to or dependent on the householder.