Shloka 63
अध्याय १६ — शङ्कर-उमा-वरदानम् तथा तण्डि-स्तुतिः (Śaṅkara–Umā Boon-Granting and Taṇḍi’s Hymn)
Devanagari script
अपुनर्भवकामानां वैराग्ये वर्ततां च या । प्रकृतीनां लयानां च सा गतिस्त्वं सनातन,सनातन परमेश्वर! जो मोक्षकी इच्छा रखकर वैराग्यके मार्गपर चलते हैं उन्हें, और जो प्रकृतिमें लयको प्राप्त होते हैं उन्हें, जो गति उपलब्ध होती है, वह आप ही हैं
Transliteration
apunarbhavakāmānāṁ vairāgye vartatāṁ ca yā | prakṛtīnāṁ layānāṁ ca sā gatis tvaṁ sanātana, sanātana parameśvara ||
Translation
వాయువు అన్నాడు—ఓ సనాతనుడా, ఓ సనాతన పరమేశ్వరా! పునర్జన్మరహిత మోక్షాన్ని కోరుకొని వైరాగ్యమార్గంలో నడిచేవారు పొందే గతి, అలాగే ప్రకృతిలో లయమయ్యేవారు పొందే గతి—అది నీవే.
Word by Word
अपुनर्भवकामानाम्of those desiring non-return (final liberation)
अपुनर्भवकामानाम्:
Sampradana
TypeNoun
Rootअपुनर्भवकाम (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Genitive, Plural
वैराग्येin dispassion
वैराग्ये:
Adhikarana
TypeNoun
Rootवैराग्य (प्रातिपदिक)
FormNeuter, Locative, Singular
वर्तताम्who abide / who are engaged
वर्तताम्:
TypeVerb
Rootवृत् (धातु)
FormPresent, Third, Plural, Atmanepada, Imperative (injunctive-like usage)
चand
च:
TypeIndeclinable
Rootच
याwhich (that)
या:
Karta
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
FormFeminine, Nominative, Singular
प्रकृतीनाम्of the prakṛtis / of nature-principles
प्रकृतीनाम्:
Sampradana
TypeNoun
Rootप्रकृति (प्रातिपदिक)
FormFeminine, Genitive, Plural
लयानाम्of dissolutions / absorptions
लयानाम्:
Sampradana
TypeNoun
Rootलय (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Genitive, Plural
चand
च:
TypeIndeclinable
Rootच
साthat (same)
सा:
Karta
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
FormFeminine, Nominative, Singular
गतिःgoal / course / final state
गतिः:
Karta
TypeNoun
Rootगति (प्रातिपदिक)
FormFeminine, Nominative, Singular
त्वम्you
त्वम्:
Karta
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Form—, Nominative, Singular
सनातनO eternal one
सनातन:
TypeAdjective
Rootसनातन (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Vocative, Singular
सनातनO eternal one
सनातन:
TypeAdjective
Rootसनातन (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Vocative, Singular
परमेश्वरO supreme lord
परमेश्वर:
TypeNoun
Rootपरमेश्वर (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Vocative, Singular
Speaker
वायुदेव उवाच
Characters & Entities
V
Vāyudeva (Wind-god)S
Sanātana Parameśvara (the Eternal Supreme Lord)Verse Rasa (Emotional Essence)
Sandhi Notes