Previous Verse
Next Verse

Shloka 49

अध्याय १६ — शङ्कर-उमा-वरदानम् तथा तण्डि-स्तुतिः (Śaṅkara–Umā Boon-Granting and Taṇḍi’s Hymn)

ऋतं सत्य परं ब्रह्म स्तुवन्त्याथर्वणा द्विजा: । यज्ञस्य परमा योनि: पतिश्नायं पर: स्मृत:

ṛtaṃ satyaṃ paraṃ brahma stuvanty ātharvaṇā dvijāḥ | yajñasya paramā yoniḥ patiśnāyaṃ paraḥ smṛtaḥ ||

వాయువు పలికెను—అథర్వణ ద్విజ యాజకులు ఋతం, సత్యం, పరబ్రహ్మను స్తుతిస్తారు. ఆయనే యజ్ఞానికి పరమ యోని (మూలకారణం) మరియు ఆయనే పరమ ప్రభువు—వందనీయుడు—అని స్మరింపబడెను.

ऋतम्cosmic order / right
ऋतम्:
Karma
TypeNoun
Rootऋत
FormNeuter, Nominative, Singular
सत्यम्truth
सत्यम्:
Karma
TypeNoun
Rootसत्य
FormNeuter, Nominative, Singular
परम्supreme
परम्:
Karma
TypeAdjective
Rootपर
FormNeuter, Nominative, Singular
ब्रह्मBrahman / the Absolute
ब्रह्म:
Karma
TypeNoun
Rootब्रह्मन्
FormNeuter, Nominative, Singular
स्तुवन्तिpraise
स्तुवन्ति:
Karta
TypeVerb
Rootस्तु
FormPresent, Third, Plural, Parasmaipada
अथर्वणाःAtharvan priests / followers of Atharvaveda
अथर्वणाः:
Karta
TypeNoun
Rootअथर्वण
FormMasculine, Nominative, Plural
द्विजाःtwice-born (Brahmins etc.)
द्विजाः:
Karta
TypeNoun
Rootद्विज
FormMasculine, Nominative, Plural
यज्ञस्यof the sacrifice
यज्ञस्य:
Adhikarana
TypeNoun
Rootयज्ञ
FormMasculine, Genitive, Singular
परमाsupreme
परमा:
Karta
TypeAdjective
Rootपरम
FormFeminine, Nominative, Singular
योनिःsource / womb / origin
योनिः:
Karta
TypeNoun
Rootयोनि
FormFeminine, Nominative, Singular
पतिश्नायम्the (rite/act) called patishnāya (a sacrificial/ritual term)
पतिश्नायम्:
Karma
TypeNoun
Rootपतिश्नाय
FormNeuter, Accusative, Singular
परःsupreme / higher
परः:
Karta
TypeAdjective
Rootपर
FormMasculine, Nominative, Singular
स्मृतःis remembered / is regarded
स्मृतः:
Karta
TypeVerb
Rootस्मृ
Formkta (past passive participle), Masculine, Nominative, Singular

वायुदेव उवाच

वायुदेव (Vāyu)
द्विज (dvija)
आथर्वण (Ātharvaṇa)
ऋत (Ṛta)
सत्य (Satya)
ब्रह्म (Brahman)
यज्ञ (Yajña)

Educational Q&A

The verse links ethical truthfulness (satya) and cosmic order (ṛta) with the supreme Brahman, presenting Brahman as the ultimate ground of yajña. It implies that ritual is not merely external performance but is rooted in truth and the sustaining order of reality.

Vāyu is speaking and cites the Vedic (Atharvan) tradition: the twice-born priests hymn ṛta, satya, and the supreme Brahman, affirming Brahman as the highest origin of sacrifice and the supreme Lord worthy of praise.