Shloka 54
देवानृषिगणांश्वैव नृपांश्व जगतीश्वरान् । सांख्यं योगं च परमं हव्यं कव्यं तथैव च
bhīṣma uvāca | devān ṛṣigaṇāṁś caiva nṛpāṁś ca jagatīśvarān | sāṅkhyaṁ yogaṁ ca paramaṁ havyaṁ kavyaṁ tathaiva ca ||
భీష్ముడు పలికెను—దేవతలను, ఋషిగణాలను, భూమిని పాలించిన రాజులను స్మరించి కీర్తించవలెను. పరమార్థరూపమైన సాంఖ్యమును, యోగమును, అలాగే దేవులకు హవ్యమును, పితృులకు కావ్యమును—ఈ పవిత్రార్పణములను కూడా కీర్తించవలెను. ఈ స్మరణ-కీర్తనము సమస్త ప్రాణులకు పరమ మంగళకరమై అత్యంత పవిత్రమగును; పునఃపునః కీర్తించుటవలన వ్యాధులు శమించును, కర్మములందు శ్రేష్ఠమైన పుష్టి కలుగును. అందుచేత, ఓ భారతా, శుద్ధచిత్తుడై ప్రతిదినము ప్రాతఃసాయంకాలములలో భగవత్కీర్తనతో పాటు ఈ దేవతలు, ఋషులు, రాజుల నామములను కూడా ఉచ్చరించవలెను.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Bhishma teaches that regular remembrance/recitation of revered beings and sacred principles—gods, sages, righteous rulers, and the highest Sāṅkhya and Yoga, along with havya and kavya—purifies the mind, brings auspiciousness, supports one’s actions, and helps remove afflictions when practiced consistently, especially at dawn and dusk.
In the Anuśāsana Parva’s instruction-setting, Bhishma continues advising Yudhiṣṭhira (addressed as ‘Bharata’) on dharmic conduct. Here he recommends a disciplined daily regimen of devotional recitation and remembrance, linking ethical-spiritual well-being with regular practice.