Shloka 83
कामदेव: कामपाल: कामी कान्तः कृतागम: । अनिर्देश्यवपुर्विष्णुर्वीरोडनन्तो धनंजय:,६५१ कामदेव:-धर्म, अर्थ, काम और मोक्ष--इन चारों पुरुषार्थोकी चाहनेवाले मनुष्योंद्वारा अभिलषित समस्त कामनाओंके अधिष्ठाता परमदेव, ६५२ कामपाल:-सकामी भक्तोंकी कामनाओंकी पूर्ति करनेवाले, ६५३ कामी-अपने प्रियतमोंको चाहनेवाले, ६५४ कान्त:-परम मनोहर स्वरूप, ६५५ कृतागम:-समस्त वेद और शास्त्रोंको रचनेवाले, ६५६ अनिर्देश्यवपु:-जिनके दिव्य स्वरूपका किसी प्रकार भी वर्णन नहीं किया जा सके--ऐसे अनिर्वचनीय शरीरवाले, ६५७ विष्णु:-शेषशायी भगवान् विष्णु, ६५८ वीर:-बिना ही पैरोंके गमन करनेकी दिव्य शक्तिसे युक्त, ६५९ अनन्तः-जिनके स्वरूप, शक्ति, ऐश्वर्य, सामर्थ्य और गुणोंका कोई भी पार नहीं पा सकता--ऐसे अविनाशी गुण, प्रभाव और शक्तियोंसे युक्त, ६६० धनजञ्जय:-अर्जुनरूपसे दिगूविजयके समय बहुत-सा धन जीतकर लानेवाले
kāmadevaḥ kāmapālaḥ kāmī kāntaḥ kṛtāgamaḥ | anirdeśyavapur viṣṇur vīro 'nanto dhanañjayaḥ ||
భీష్ముడు పలికెను—ఆయన కామదేవుడు: సమస్త కోరికల అధిష్ఠాత; కామపాలుడు: సకామ భక్తుల కోరికలను నెరవేర్చువాడు; కామీ: తన ప్రియులను కోరువాడు; కాంతుడు: పరమ మనోహరుడు. ఆయన కృతాగముడు: వేదశాస్త్రముల ప్రవర్తకుడు; అనిర్దేశ్యవపుః: వర్ణనాతీతమైన దివ్య దేహముగలవాడు; విష్ణువు: సర్వవ్యాపి ప్రభువు; వీరుడు: అద్భుత సామర్థ్యముతో యుక్తుడు; అనంతుడు: అపార గుణైశ్వర్యములతో పరిమితిలేనివాడు; మరియు ధనంజయుడు: ధనవిజేత, అర్జునరూపముగా ప్రకాశించినవాడు।
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The verse presents a cluster of divine epithets to show that the Supreme (identified with Viṣṇu) is simultaneously the source of human aspirations (including desire), the fulfiller of devotees’ aims, the transcendent reality beyond description, and the limitless Lord—thus integrating worldly aims (puruṣārthas) within a dharmic, God-centered framework.
In Anuśāsana Parva, Bhīṣma instructs Yudhiṣṭhira on dharma and devotion; here he continues a litany of names/glories of the Lord, explaining how various titles (Kāmadeva, Ananta, Dhanañjaya, etc.) apply to the same divine being and what each signifies.